dinsdag 29 september 2009

Conversatietips voor gevorderden


Conversatietips voor gevorderden
Wat je moet zeggen om gehoord te worden ...

ontwapenend: als je op een vergadering door een menigte wordt uitgejoeld, zeg dan met een brede glimlach: “Ik vind het mooi om hier te zijn.”

een socialist is depressief: zeg met alle vriendelijkheid die je in je hebt: “Belastingen zijn leuk. Van mij geen klachten!”.

een liberaal is extatisch: zeg met de grootst mogelijke nadruk: “Belastingen zijn leuk. Van mij geen klachten!”.

secretaressedag: je baas geeft je weer geen bloemen. Glimlach dapper en zeg: “Ik heb een droef hart, maar een realistische geest.”

je springt van de hak op de tak: als iemand je daarop attendeert, verklaar dan plechtig: “Meneer, ik probeer de dingen in een context te plaatsen.“

iemand ziet het niet meer zitten: troost hem met de volgende gedachten: “Je depressie is een kostbare reactie op een sociaal dilemma. Een goede keuze vraagt om een goede analyse van de situatie. In een negatieve stemming zijn we zorgvuldiger en maken we daarin minder fouten.”

Het precieze gebruik (1241 - 1260)


Een verheldering van belangrijke begrippen met raadgevingen van de auteur voor hun juiste gebruik (1241 – 1260)

1241. iemand belazeren: de vroegere sociaal-democratische volkstribuun Marcel van Dam verrijkte de Nederlandse taal met een prachtig neologisme : iemand belubberen (naar een voormalig premier).

1242. een intellectueel: is in staat radicaal van mening te veranderen. Een eeuwige overloper.
Een gevaarlijke bondgenoot.

1243. meer politieke daadkracht: ook de linkse oppositie vraagt daden, onmiddellijke actie, een einde aan het politieke gelanterfant. Is dat wel logisch daadkracht te eisen van een leider met wie je het niet eens bent? Is het niet vreemd om iemand te vragen wat doortastender te zijn bij het uitvoeren van een rechts saneringsbeleid dat je afschuwelijk vindt?

1244. the loony left: maar er is ook the ridiculous right.

1245. redeloos rechts: Stephan Sanders in VN: “ Maar sinds 2001 hebben wij hier redeloos rechts, dat zich heeft gegroepeerd rond Wilders en ageert tegen de islam in al haar verschijningen. Dat rechts is een groot gevaar voor gewoon liberaal en conservatief rechts, want net als in Amerika betoont het zich redeloos, en belust op complot en hearsay. Het valt de islam aan vanwege haar orthodoxie, terwijl het een onverklaarbaar zwak heeft voor het christelijk fundamentalisme. Het heeft de mond vol van ‘vrijheid’, maar weigert die vrijheid te delen met haar ideologische tegenstanders. En ten slotte is dat redeloze rechts de exacte voortzetting van het krankzinnige, revolutionaire links, dat in de jaren zestig en zeventig ook grossierde in kreten, zolang die maar aan twee voorwaarden voldeden: ze mochten niet uitvoerbaar zijn, en ze waren niet bedoeld om te verhelderen, maar om te verhitten. Het gevaar komt nu van dit redeloze rechts. Ik wil het als liberaal even gezegd hebben.”

1246. de mythe is het halve werk: dat de mythe het halve werk is blijkt uit de teleurstellende elfde plaats van de Belgische gezondheidszorg op de lijst van de 33 Europese landen. Nederland staat op kop (ondanks de privatiseringen!). Dat blijkt uit de Euro Health Consumer Index (EHCI), die peilt naar de kwaliteit van de gezondheidszorg in de Europese Unie.
1247. de zaak Vansteenkiste: alom in de kranten stijgt als een mestgeur het gejammer op, het onwelriekende medelijden en de justitiële verontwaardiging van de bedrijfsleiders, de advocaten en andere vertegenwoordigers van de elite over de voorlopige hechtenis van deze topmanager. Ook dit is een exemplarische en georkestreerde vorm van collusie (de vooral onderhuidse samenwerking van de elites). Zie: collusie en het totale verlies van vertrouwen.
1248. R. Magritte: in zijn werk is er niet veel te beleven dan de rebus van het beeld. Zijn talloze bewonderaars doen me denken aan onopgeleide muziekliefhebbers die bij het horen van Bach begerig, onmiddellijk en met een goed geweten de leiband vieren van hun plotseling luid keffende gevoelens.
1249. noodzakelijke besparingen: maar heel wat driftige saneerders kunnen zich niet bevrijden uit de wurggreep van de doctrine dat de verzorgingsstaat eraan moet.
1250. solidariteit: dit begrip werkte in een tijd toen we niets te verliezen hadden, omdat we, net als vele generatiegenoten, niets hadden, maar veel te winnen. Vandaag lijkt dit begrip misbruikt te worden door een groep die veel heeft, maar niets wil verliezen.
1251. iedereen win(s)t: even fantasmagorisch als het leven na de dood. Zelfs als het kon werd het de grootste groepen niet toegestaan.
1252. het ancien régime revisited: volgens Herman De Croo heeft de lamgeslagen Open VLD niets minder dan een copernicaanse revolutie nodig. En als zijn zoon Alexander daar een rol in kan spelen, zoveel te beter.
1253. sex in the city: de Italiaanse minister van Communicatie Claudio Scajola dreigt een uitzending van de openbare omroep Rai te verbieden waarin een callgirl wordt opgevoerd die beweert een nacht met premier Silvio Berlusconi te hebben doorgebracht.
1254. voorstudies voor Playboy: Vlaams parlementsvoorzitter Jan Peumans (N-VA) stelt zich vragen bij de fotoreportage van Vlaams minister van Openbare Werken Hilde Crevits (CDV) in NINA, de weekendbijlage van Het Laatste Nieuws. Als model showde Crevits in het blad afgelopen weekend kledingsstukken van verschillende merken. De voorzitter van het Vlaams parlement bleef naar eigen zeggen niet ongevoelig voor de foto's van Crevits. "Ik wist niet dat Hilde zo'n knappe was," aldus Peumans. Toch verwacht de N-VA'er parlementaire vragen over het thema. Als Vlaams minister reclame maken, onder welke vorm dan ook, doe je beter niet, benadrukte hij. Hij verwees nog naar gelijkaardige incidenten in het verleden. Zo kwam er ooit heel veel kritiek op toenmalig Vlaams minister Mieke Vogels van Groen! toen ze reclame maakte voor het Zweedse automerk Volvo.
1255. Brigitte Bardot vijfenzeventig: prijzenswaardig is dat Bardot zich niet laat meeslepen door de Hollywoodiaanse doctrine om eeuwig jong te blijven. Wie foto's van Bardot nu ziet, kan zich amper voorstellen dat ze ooit een sekssymbool was. Bardot lijkt geen zier meer te geven om haar uiterlijk. Dit is een verbazende vorm van angstvrijheid, onafhankelijkheid en vooral van voornaamheid.
1256. collusie en het totaal verlies van vertrouwen: Ewald Pironet beweert in Knack dat het gesjoemel van de elites vele negatieve gevolgen heeft: “Maar dit alles verdwijnt in het niets in vergelijking met het kapotgemaakte vertrouwen. Het begon bij de bankiers. Ooit waren zij vertrouwenspersonen, na de bankencrisis schiet daar niets meer van over. De banken hebben klanten, beleggers en overheden ongegeneerd misleid. Bij nagenoeg alle banken is de topmanager ondertussen vervangen, maar fundamenteel is er niets veranderd. De interviews met (ex-)bankiers naar aanleiding van één jaar bankencrisis waren ook niet van die aard dat ze het vertrouwen enigszins kunnen herstellen, integendeel. Wat ex-Fortisvoorzitter Maurice Lippens, ongehinderd door ook maar één kritisch vraagje, onlangs allemaal voor de microfoon mocht uitkramen, vormde daarbij het absolute dieptepunt. Het vertrouwen in de door en door gepolitiseerde waakhond CBFA (Commissie voor het Bank-, Financie- en Assurantiewezen) is weg: die vond het belangrijker dat de banken hoge winsten boekten, dan oog te hebben voor de gevolgen voor beleggers en klanten. Ook het vertrouwen in de politici daalde zo mogelijk nog meer: nadat ze in opspraak waren gekomen door inbreuken op de scheiding der machten, moesten de premier en de minister van Justitie opstappen. Het parlement gedroeg zich ondertussen slaafs, de onderzoekscommissie was slechte poppenkast. En ook het vertrouwen in justitie leed schipbreuk. Rechters meenden dat ze zelfs tijdens de rechtsgang politici, bestuurders of andere topmensen moesten opbellen. Over bepaalde rechterlijke uitspraken ontstond het vermoeden dat ze in achterkamertjes werden bedisseld. En tussendoor bestookten rechters elkaar met verwijten en processen. Bij dit alles komt nu de arrestatie van Luc Vansteenskiste, ooit 'patroon van de patroons'. Op vele fronten heeft de bankencrisis in België tot vertrouwensbreuken geleid. En steeds ligt hetzelfde fenomeen aan de grondslag: 'ons kent ons'. Steeds is er sprake van een heimelijke verstandhouding, van het corrupte samenspannen tussen bedrijfleiders, politici, juristen en andere hoogwaardigheidsbekleders. Daar bestaat een woord voor: collusie. Het is de ziekte van België.” Zie: de zaak Vansteenkiste.
1257. leugens bij de Rechtse Kerk: dat de achterstand van de moslims mede te wijten is aan discriminatie op de werkvloer wordt in de Rechtse Kerk door steeds meer mensen ontkend - zo zei Jean-Marie Dedecker eerder dit jaar in Knack : 'Ik geloof niet in discriminatie, nee.' En als wordt bewezen dat die discriminatie bestaat, zoals onlangs in het dossier-Adecco, dan doen vertegenwoordigers van de werkgevers alle moeite van de wereld om het probleem in zijn juiste context te plaatsen - lees: te minimaliseren.
1258. het zware verlies van de Duitse sociaal-democraten (SPD): links verliest - daar zoals elders - omdat het geen linkse daden durft stellen. Het zit maar al graag aan in de chique salons van de elites. Dit soort verflenste socialisten zijn om de dood voor hun eigen idealen. De Duitsers die niet gingen stemmen of hun voorkeur voor Die Linke lieten blijken zijn niet vergeten hoe de sociaal-democratische kanselier Schröder hen de strot heeft dichtgeknepen met zijn gierige, zeg maar hardvochtige Hartz IV-regeling (die veel armoede veroorzaakte onder de werkelozen). Een vervolgens hebben Schröders kameraden in de regering-Merkel de pensioenleeftijd verhoogd tot 67 jaar. Tweemaal onvergeeflijk verraad, zowel aan de gepensioneerden en als aan de werkelozen.
1259. je bent lelijk: zeg dat je jezelf wel aantrekkelijk vindt als je naar je reflectie kijkt in een etalage aan de overkant van de straat.
1260. Koen Augustijnen (danser en choreograaf bij Les Ballets C de la B) in DM: ”Ik schaam me als ze in het buitenland beginnen over Vlamingen met hun extreem rechtse sympathieën. Je hoort zulke dingen geregeld.“

zaterdag 26 september 2009

Het precieze gebruik (1221 - 1240)


Een verheldering van belangrijke begrippen met raadgevingen van de auteur voor hun juiste gebruik (1221 – 1240)

1221. verrassende gelijktijdigheid: als die van Paul van Ostaijen en Alice Nahon.

1222. zich vergeestelijken: wie zijn zin voor avontuur niet vergeestelijkt blijft voor de rest van zijn leven daarvoor al te zeer afhankelijk van geld.

1223. vriendelijkheid: de makkelijkste weg naar het hart van de medemens. De moeilijkste, die van het begrip van de ander, heeft dezelfde bron, maar heel andere middelen.

1224. rari nantes: bijvoorbeeld de dichters, van wie het denken het cement is van hun verzen.

1225. gehoorzaamheid en zijn tegendeel: als eenmaal de basisbehoeften zijn voldaan is onze
omgang met machthebbers beslissend voor wie we zijn. Dit is het centrale probleem voor wezens van onze aard: klein, beperkt en in allerlei opzichten hulpbehoevend.

1226. exacte wetenschappers: zijn vaak zo verknocht aan de precieze betekenis van woorden dat zij het vermogen verliezen eenzelfde idee te herkennen op een ander wetenschapsterrein, een inzicht dat daar in een heel ander, voor hen bijna buitenlands vocabularium is uitgedrukt.

1227. romans: ik heb periodes doorgemaakt dat ik geen romans meer kon lezen: de onmiddellijkheid en de rationaliteit van allerlei vormen van non-fiction spraken mij dan meer aan dan het omslachtige gedoe in verhalen, waarin men soms honderd bladzijden moet doorworstelen om een treffende gedachte of een waardevol inzicht in het oog te krijgen.

1228. vrouwenlichamen: vrouwen beschouwen hun lichaam vaak als het voorwerp van de mannelijke blik, die ze perfect weten te bespelen.

1229. het nut van de kroeg: in onze eenentwintigste eeuw zijn vrouwen steeds beter vertegenwoordigd in het kamp van de artsen, maar het geslacht van de (geestelijk zieke) patiënten blijft vooral vrouwelijk. De kans op een depressie wordt bij vrouwen tweemaal zo hoog geschat als bij mannen. Vrouwen slikken meer pillen dan mannen, maar dat komt misschien omdat vrouwen makkelijker een arts raadplegen dan mannen. Die vinden dan weer makkelijker de weg naar de kroeg.

1230. neurosen: Plato noemde de baarmoeder 'een dier dat ernaar verlangt kinderen voort te brengen. Wanneer de baarmoeder te lang leeg blijft, begint ze boos en ontevreden in het lichaam rond te dolen. Ze snijdt de adem af en veroorzaakt allerlei ziektes.' Volgens William Cullen, de arts die het woord 'neurose' bedacht, was hysterie het gevolg van een te grote seksuele activiteit die niet resulteerde in een zwangerschap.

1231. het understatement van de eeuw: “Mensen zijn geen eenvoudige wezens.”

1232. een gevecht voor de aandacht van de arts: Lisa Appignanesi suggereert in haar boek Gek, slecht en droevig (vertaald door Roland Fagel, Rob de Ridder, Frans Reusink, De Bezige Bij, 2009) dat psychische aandoeningen onuitroeibaar zijn, voor mannen zowel als voor vrouwen. Welke maatschappelijke structuur je ook uitdoktert, er zullen altijd ziektes en symptomen opduiken. Altijd zullen er zich artsen melden die met verse moed behandelingen uitproberen. Of misschien zullen eerst de behandelingen worden bedacht, waarna toeschietelijke patiënten de gewenste symptomen ontwikkelen. Ze is ervan overtuigd dat patiënten een zesde zintuig ontwikkelen voor symptomen en ziektes die goed in de markt liggen. Ze weten, met andere woorden, met welk ziektebeeld ze op aandacht kunnen rekenen. Aan het eind van de negentiende eeuw waren artsen bijvoorbeeld geïntrigeerd door hysterie. Sommige vrouwelijke patiënten verzonnen de seksueel getinte fantasieën waarvan ze wisten dat hun artsen er gretig naar zouden luisteren. Ze veinsden slaap of verlamming als het ware op bestelling. Door de ziekte konden ze ontsnappen aan het keurslijf van conventies, maar vervolgens werden ze de gevangene van de ziekte en probeerden ze uit de instelling te ontsnappen. In de jaren twintig verheerlijkten de surrealisten 'vrouwelijke' waanzin en lust, want 'mannelijke' redelijkheid had alleen maar geleid tot de waanzin van de Eerste Wereldoorlog. In de jaren negentig van vorige eeuw was MPD - Multiple Personality Disorder - dan weer erg in de mode. Op dit ogenblik genieten anorexia en ADHD bijzondere 'populariteit'.

1233. Iedereen is voor de anderen een verhaal: Walter van den Broeck over Ruler Marsh, het hoofdpersonage in zijn nieuwe roman Terug naar Walden (over de crisis en haar gevolgen, Meulenhoff/Manteau, 2009). “Hij krijgt maar gestalte door de blik van al die nevenpersonages. Daarmee ben ik meteen bij een van mijn stokpaardjes aanbeland. Er zijn geen hoofdrollen en geen bijrollen in het leven. Wij zien onszelf wel als het centrum van de wereldgeschiedenis, maar dat is een illusie. In mijn toneelstukken werk ik ook altijd met evenwaardige rollen. Iedereen heeft een achtergrond, iedereen is voor iemand anders een verhaal.”

1234. het eigen perspectief: Walter van den Broeck in De Standaard: “Je ook staat op de wereldbol, je hebt altijd de indruk dat je op het centrale punt staat. Of dat punt nu in Manhattan ligt of in een dorp in de Kempen, dat maakt niets uit. Stel dat ik in New York geboren en getogen was, dan zou ik alles tot die stad herleiden. Neem Woody Allen. Als die een voet buiten New York zet en op reis gaat, dan neemt hij ongeveer half de stad mee. Hij huurt een heel hotel af, om toch maar de cocon van de eigen biotoop in stand te kunnen houden. Ik denk dat het des mensen is." Zie: het Walden van Frederik Van Eeden.

1235. Het Walden van Frederik Van Eeden: Walden was de landbouwkolonie gesticht door de schrijver Frederik Van Eeden, die van 1898 tot 1907 bestond in het Nederlandse Bussum. Deze auteur verwees met de naam Walden naar Henry David Thoreau. In diens boek Walden bracht die verslag uit van de jaren die hij alleen in een bos had doorgebracht. Een groot verschil met Van Eeden natuurlijk: Thoreau kroop alléén in een hut in een bos. Hij wilde aantonen hoe weinig een mens nodig heeft om te overleven, zelfs om goed te leven. Hij betaalde nooit belastingen en trok zich van het hele systeem niks aan. Dan was de opzet van de Nederlander beter. Laten we het samen doen, was zijn devies. Van Eeden wilde de samenleving hervormen en leefgemeenschappen oprichten die volgens zijn inzichten waren georganiseerd. Met die landbouwkolonies was in essentie niks mis. Er was slechts één probleem: Van Eeden zelf. Hij was een genie. Twintig jaar voor Wittgenstein vond hij de theorieën van Wittgenstein uit. Een jaar voor Freud was hij bij de hypnotiserende Franse arts Auguste-Ambroise Liébault om te leren hypnotiseren. Hij stichtte als een van de eersten in Europa een psychiatrische kliniek. En dan ook nog eens de wereld verbeteren, eventjes tussendoor. Hij was jammer genoeg ook een gigantisch warhoofd. Als hij een praktisch, georganiseerd iemand aan het hoofd van die kolonies had gezet, dan had het kunnen lukken. In die tijd waren er verschillende kolonies, in Engeland, in de VS. Sommige hebben het vrij lang uitgezongen. Van Eeden maakte de juiste analyse van wat er allemaal misging, maar hij kreeg zijn alternatief niet georganiseerd. Zijn eerste fout was dat hij Walden op poten zette samen met een stel kunstenaars. Dat moet je nooit doen. Nescio heeft er een tijd verbleven, net als de romanschrijver Nico van Suchtelen, de latere directeur van uitgeverij Wereldbibliotheek. Die laatste schreef een roman die zich in Walden afspeelt. Bijzonder interessant materiaal, omdat je in dat boek ook de kleinmenselijke kantjes vindt. Hij heeft het ook uitgebreid over Van Eeden, en schetst een heel fraai beeld van de man. Als er zich problemen voordeden, dan trad die op de voorgrond en sprak zalvende taal. Alleen: hij loste geen enkel probleem op. Hij bedekte ze met mooie woorden. Dat bleef natuurlijk niet duren.

1236. culturele identiteit en diversiteit: de Duits-Bulgaarse auteur Ilija Trojanow in De Standaard: “De bekendste rivieren dragen de meest misleidende namen. De klassieke geografie gaat ervan uit dat de oorsprong van een rivier zich situeert in de bron die het verst van de monding ligt, en geeft vervolgens één naam aan de hele waterloop. Maar geen enkele hoofdrivier bereikt de oceaan zonder gevoed te worden door zijrivieren die in hem overvloeien en vaak meer water, slib, mineralen of vis met zich meebrengen dan de bronstroom. Tegen de tijd dat de hoofdrivier de oceaan heeft bereikt, is de bron niet meer dan een vage herinnering. De stroom is bepaald door een reeks samenvloeiingen onderweg. Maar de officiële naam van de rivier verbergt zijn ware samenstelling: terwijl het naamkaartje ingang vindt in legende en lexicon wordt de geschiedenis van samenvloeiingen onzichtbaar. Om de ware identiteit van de rivier te begrijpen, moeten we de momenten van samenvloeiing nauwkeurig aanduiden en een analyse maken van de dynamiek van toevoeging en vernieuwing die zich bij een dergelijke samensmelting van rivieren voordoet. Net zoals dat bij rivieren het geval is, is onze geschiedenis — die beheerst wordt door concepten van singulariteit en zuivere oorsprong — ook een uitvinding van de cartograaf. De samenvloeiingen of samensmeltingen die aan de basis liggen van elke cultuur zijn verborgen. Ze worden vervangen door homogeniserende ontstaansmythes. Door onze donkere bril van het geheugenverlies zien we één enkelvoudig verleden in plaats van de vele verledens die ons heden hebben geschapen. De tijdloze stabiliteit van onze cultuur waarborgt de veiligheid van onze identiteit. En daarom moeten we de zuiverheid van onze cultuur beschermen tegen besmetting door de Ander. Met een cirkelredenering wordt dit enkelvoudig Verleden gebruikt als bewijs van de uniciteit en superioriteit van een bepaalde cultuur of natie. Hoewel globalisering vandaag de dag voorgesteld wordt als een feest van diversiteit, blijven de dominante elites van elke volksstam culturen in onderlinge tegenstelling definiëren. Want alles wat hybride is, bedreigt de stabiliteit van staat en samenleving, en ondermijnt het evangelie van ‘één volk, één natie, één cultuur'.”

1237. het ressentiment: heeft ten onrechte een slechte naam. Als weerwoord een citaat van de auteur en ex-kampgevangene Jean Améry: “Ressentimenten zijn de emotionele bron van elke moraal, die altijd de moraal van de onderliggende is geweest.“ Zie de nummers: 1071, 1072, 1073, 1074.

1238. de G20-conferentie in Pittsburgh: Walter Pauli in De Morgen: “Als de vergadering van de G20 in Pittsburgh één evolutie definitief in de verf zette, dan dat deze wereld fundamenteel anders is dan die van zelfs een paar jaar geleden. De evolutie waarbij het geopolitieke evenwicht naar het Oosten en het Zuiden verschoof, was al langer bezig, maar de kredietcrisis heeft een en ander in een stroomversnelling gebracht. Grote Twintig, het lijkt wel een contradictio in terminis. Toen in de jaren veertig de geallieerden de wereldkaart bedisselden, ging het om de grote drie: de VS, Rusland en Groot-Brittannië. Toen de Verenigde Naties werden opgericht, werden dat trouwens de Grote Vijf, want ook Frankrijk en China werden permanente leden met vetorecht. De machtsverhoudingen leken vastgelegd, en toch weer niet. De grote verliezers van de oorlog, (West-)Duitsland en Japan, namen al snel hun plaats in bij de economische supermachten en dus steeg ook hun politiek gewicht. Maar vooral de veranderingen van de laatste decennia zijn spectaculair. Dat India, Saoedi-Arabië, Brazilië en zelfs Zuid-Korea aardig wat in hun mars hadden, zag iedereen aankomen. Dat Indonesië, Argentinië en zelfs Mexico tot de belangrijkste mogendheden ter wereld horen, is bij het grote publiek al veel minder gemeengoed, zeker niet in West-Europa. Dat Zuid-Afrika en, jawel hoor, ook Turkije tot de bepalende naties van de aarde gerekend worden, zou de publieke opinie in West-Europa toch tot enige deemoed mogen aanzetten.”

1239. de elite en haar strategieën: het dossier-Beaulieu, dat sinds januari 2006 voor de Brusselse raadkamer hangende is, dreigt nogmaals vertraging op te lopen. Een van de verdachten in het dossier is in augustus immers benoemd tot plaatsvervangend rechter in de Brusselse rechtbank van koophandel en geniet sindsdien van de zogenaamde voorrang van rechtsmacht. De benoeming van advocaat Jan Van Camp tot die functie is gebeurd na een positief advies van rechter Francine De Tandt. De benoeming had normaliter nooit gekund aangezien Van Camp een van de 31 verdachten is in de fraudezaak Beaulieu. Door de benoeming dreigt de al 19 jaar (!!) aanslepende zaak-Beaulieu opnieuw in een sukkelstraatje te belanden.

1240. de elite en haar geplogendheden: een Brusselse magistraat werd in 2006 weggepromoveerd (!!) nadat hij in opspraak was gekomen bij een tuchtonderzoek. De betrokken magistraat, Dirk M., was in die tijd diensthoofd van de financiële sectie van het parket in Brussel. Maar hij kwam in opspraak omdat hij zich op kosten van een rijke zakenman in de periode 1996-1997 naar een luxebordeel in Amsterdam liet voeren.

vrijdag 25 september 2009

Een fragment van A.S.Poesjkin

A.S. Poesjkin (1799 - 1839) over de inspiratie

In mijn bijdrage van gisteren (25 september 2009, Het wilde denken, onder het label: Aforismen) had ik het over de filosofie als literatuur en meer speciaal over de vraag of een l'art pour l'art ook in dat soort reflectie mogelijk is. Verder vroeg ik mij af wat die term daar zou kunnen betekenen. Toevallig lees ik vandaag het lange gedicht Herfst van A. S. Poesjkin, waarin hij zijn voorliefde uitspreekt voor de herfst en de winter. Al vlug heeft hij over het haardvuur, waarvoor hij zit te lezen. Hij houdt zich alleen bezig met zijn gedachten. Dan beschrijft hij hoe de literaire inspiratie bezit van hem neemt en een 'wild' proces op gang brengt dat vergelijkbaar is met wat ik zopas de l'art pour l'art van de filosofie noemde. De gelijkenissen zijn merkwaardig, wellicht omdat het gaat om een en dezelfde ervaring.

(...)

X

En 'k schud de wereld af - en heerlijk, in die rust,
Word ik in slaap gewiegd door mijn imaginatie,
En onderswijl ontwaakt mijn dichterlijke lust:
Nu voelt mijn ziel de drang tot lyrische creatie,
Zij trilt, en roept, en zoekt, al slapend, onbewust,
Totdat zij uitkomt bij de ware inspiratie -
En dan, onzichtbaar, komt een reeks van gasten aan,
Vanouds bekenden, die ik in mijn droom zag staan.

XI

Gedachten in mijn hoofd gaan opgewonden praten,
Hen tegemoet komt reeds het luchtig rijm gestroomd,
Ik neem papier en pen ter hand - en even later
Vloeit kabbelend en vrij mijn vers. Zo ook wel droomt
Een schip, bewegingsloos in onbewogen water,
Maar ho! - omhoog, omlaag, in 't want klimt onbeschroomd
Een schaar matrozen -'t zeil gaat op, de wind vergarend;
Het machtig schip komt los, hoog op de baren varend.

XII

Het vaart. Waar gaan we heen ..?
....................
....................


Uit: De mooiste gedichten van Aleksandr S. Poesjkin, Wereldpoëzie, De Morgen-Bibliotheek; uitgeverij Lannoo, Tielt, 2005.

donderdag 24 september 2009

Het wilde denken

Filosofie als l'art pour l'art - Als bepaalde types van filosofie in het verlengde liggen van de literatuur, dan kennen zij op hun manier het ‘l’art pour l’art'. Wat mijzelf betreft gaat het dan om het ongeremde botvieren van een uiterst persoonlijke, door jarenlange oefening vrijwel automatisch voorthollende denkstijl, een overal om zich heen schietende jachttechniek met geheel nieuwe, verrassende invalshoeken als buit, een wellust in de negatie en de omkering van gevestigde waarheden, het driftige doorprikken van het evidente, het bijna passionele tasten naar het ongedachte en het onverwoorde, wilde hinkstapsprongen in alle richtingen: wild inderdaad, maar niet zonder een feilloos instinct voor die donkere holen, die nattige onderkant van welbepaalde stenen, waar heel vreemd ongedierte en onvermoede betekenissen krioelen en bijna onontwarbaar over elkaar heen kruipen. En bij dit alles is de wereld slechts op afstand aanwezig, een stille achtergrond, een decor dat zich niet opdringt. De verificatie van plotse inzichten is voor later, het wiel van de geest draait nu nog razendsnel door: gewaagde, voorlopig onverantwoorde, al te bodemloze interpretaties doen de synapsen vuren, verbanden vallen uiteen, nieuwe verbindingen lichten op in de geest, die niet moe lijkt te worden. Hoe lichamelijk, hoe bijna instinctief gaat het denken zijn gang, een onbedwingbare Organlust, een op hol geslagen l’art pour l’art van het filosoferen, zonder de subtiliteiten, de elegante verfijning en de salonfähige zwier die men daaraan doorgaans toeschrijft. Slechts bij de eerste, vlugge notitie neemt dit denken een beetje van zijn vaart terug. Maar het gloeit nog een hele tijd na. Filosofie en haar context of discovery: het is een inspirerend, verslavend avontuur.

dinsdag 22 september 2009

Het precieze gebruik (1201 - 1220)


Een verheldering van belangrijke begrippen met raadgevingen van de auteur voor hun juiste gebruik (1201 – 1220)

1201. de doden (1): als iemand sterft, geef hem nog een week: dan begint het grote vergeten.

1202. de doden (2): miljoenen en miljoenen mensen zijn aan ons voorafgegaan. Stel dat we een lijstje maken van al de overledenen van wie we de naam kennen en op zijn minst één gedachte, één inzicht of één prestatie die we bewonderen of verafschuwen: voor de meeste mensen is het een opsomming van hooguit veertig personen.

1203. resignatie: hoeveel pijnen moet een mens niet lijden, hoeveel vergissingen maken voor hij enigszins tot rijpheid komt? En in ieder leed, in iedere misstap legt de resignatie een bijzondere valstrik. Het is dan ook een prestatie dat je oud wordt en dat je toch niet tevreden bent met het vredige kweken van rozen of – van alle rozen de meest uitgelezene – met alleen maar het koesteren van een kleinkind.

1204. onbegrip: van alle ondeugden is het domme onbegrip de ergste. Iedere dag – en geheel onbewust van haar perfide talent – maak ze talloze slachtoffers en toch blijft ze onverbeterbaar.

1205. adolescentie: adolescenten kunnen zich optrekken aan Darwin die een heel tijdje gewoekerd heeft met zijn beroepskeuze en een aantal keren de verkeerde studiekeuze maakte. Indien een achttienjarige voor dergelijke problemen staat kan hij altijd zeggen: “Ik doe het zoals mijn grote voorbeeld." Dan vraagt men onmiddellijk wie dat voorbeeld is. Ik weet zeker dat de naam van deze tot universeel geleerdenmodel gepromoveerde evolutionist iedereen definitief doodslaat.
1206. Richard Dawkins: heeft een nieuw boek op de markt The Greatest Show on Earth. Nu, noteert Dawkins bitter, is het tijd voor een boek vol bewijs dát natuurlijke selectie een onontkoombare verklaring is voor de rijkdom van het leven op aarde. In de VS gelooft zeker 40 procent dat we in Gods eigen schepping leven, een paar duizend jaar oud. Scholieren komen er naar de biologieles met voorgedrukte tegenwerpingen, uitgedeeld in de kerk. In Europa is het niet veel anders. Het resultaat is vooral een repliek op de eeuwige bezwaren van creationisten tegen de goddeloze Darwin. Waar zijn de tussenvormen? Waarom zien we nu geen evolutie? Hoe oud zijn al die fossielen eigenlijk? Waarom zijn er nog apen als wij ervan afstammen? Is alles bot toeval? Onnozele verwijten en tegenwerpingen vaak, maar Dawkins heeft zich voorgenomen ze allemaal geduldig op te pakken en nauwgezet te demonteren. Alle fossielen zijn tussenvormen, er is wel degelijk evolutie, in het lab en in het wild, technieken te over om de ouderdom van fossielen te meten, en dna-datering. We stammen niet van de apen af, maar delen een gemeenschappelijke voorvader (uit DV).
1207. massale ontslagen: Shakespeare: “You take my life when you take the means whereby I live”, Merchant of Venice, IV, i, 375.
1208. imago: men kan, zoals Balkenende na de Algemene Beschouwingen, in de schaduw van zijn eigen imago geraken en voor altijd donker blijven.
1209. gekluns in de politiek, de economie en de financiële wereld: wat daar in de media doorgaans ‘gekluns’ wordt genoemd is heel vaak loepzuivere misdaad. Omdat in onze maatschappij ook de top van de informatie-industrie deel uitmaakt van de onderhuids geünificeerde elite is het begrijpelijk, maar niet verschoonbaar dat deze heren hun woorden met hun fijnste tongetje aflikken voor ze die in het publiek gebruiken.
1210. vrouwenborsten: wat heeft een jonge vrouw eraan als een man tegen haar borsten komt praten en dan schrikt als haar mond tegenspreekt?
1211. de recentste neologismen: killerhakken, de kopvoddenbelasting, de Vod uit Venlo.
1212. het verdeelde ego: zoiets ogenschijnlijk eenvoudigs als droefheid, de wil tot wraak, het schuldbewustzijn: het zijn alle zeer samengestelde, verwarde en vaak innerlijk tegenstrijdige entiteiten. Uit een recent onderzoek (zie DV, 9 september 2009) blijkt dat ook het verlangen naar seks bij vrouwen op zijn minst 273 redenen kan hebben. Zo wordt duidelijk hoe onzinnig bepaalde evolutionaire verklaringen zijn die onze verdeelde en complexe ervaringen van nu terugvoeren op één simpele oorzaak uit het verleden. Die ene oorzaak komt (misschien) terecht ter sprake als men op zoek gaat naar de genealogie van die ervaringen, maar niet als men hun hedendaagse vorm wil beschrijven en verklaren.
1213. Oxford: de Nederlandse hoogleraar economie Rick van der Ploeg verdeelt zijn tijd tussen de universiteiten van Oxford en Amsterdam. Over Oxford in DV: “Oxford is internationaler dan Amsterdam. De hele wereld is hier en iedereen doet zijn uiterste best om te slagen. Als je hier een kopje koffie gaat drinken zie je mensen de The Lancet lezen of Nature of Scientific American of een literair tijdschrift. In café Luxembourg in Amsterdam zie je mensen de HP/De Tijd en Elsevier lezen, blaadjes waar je je billen mee afveegt”.
1214. de inzet van de federale verkiezingen van 2011: het voorbestaan van de sociale zekerheid. Zie : verborgen belangen.
1215. verborgen belangen: in de luwte schuilen groepen van investeerders met een massaal, vrijliggend kapitaal. Zij hebben er belang bij dat de staat verarmt en niet langer aan zijn sociale verplichtingen kan voldoen. Begerig wachten zij op het moment dat zij bijvoorbeeld de post, de zorg en het onderwijs kunnen overnemen, alle wingewesten van een enorme omvang en met een onvoorstelbaar winstpotentieel.
1216. Wiegel als erelid van de SP: erelid Wiegel (VVD, rechts), alias de grote ijsmeester, vindt dat de Nederlandse Kamerleden minder moeten verdienen. Agnes Kant van de SP (sterk links) is het daar helemaal mee eens. Als Wiegel en Kant hun zin krijgen wordt het parlement misschien opnieuw een vergadering van edellieden die zichzelf bedruipen.
1217. Rita Verdonk (Ned.): bij de eerste beste gelegenheid zoemt ze als een zwaar aangezette bij naar de Kamermicrofoon om daar een van haar bekende populistische nummertjes te maken.
1218. de bonusgraaiers: en toch kunnen ze geen twee biefstukken tegelijk eten.
1219. zeer hatelijke types: stijliconen, modekoninginnen, lifestyledeskundigen.
1220. de ergerlijkste opmerking van de week: een dame in een Nederlandse krant: “Ik zou ook bij een andere machthebber niet tot de groep behoren die vervolgd zou worden.”

maandag 21 september 2009

Een gedicht van Paul Rigolle


Sleutels

Zal ik je vertellen hoe het is om hier te zijn.
Een later land, ergens tussenin en achteraf,
op de breuklijn van polder en pijn, laat ik jou in.
Zuurstof is wat ik wil maar verkavelaars knagen
al mijn einders uit. Hoe men hier de grond bemaalt
waarop straks de tuinkabouters komen, hoe men jaartallen
in de daken etst, het heeft geen oog. Rondjes lopend,
kopjes gevend, de dikke jagers in de velden leggen
zichzelf niet neer. Mondjesmaat en krenterigheid,

de schrik die heilig is. Droom van lood om ijzer
wordt in villa’s van vanille uitgebreid en feestelijk
hier wel vaker de eigen huid gered. Zij die bang
en bloot voor wat anders is blijven doen alsof licht
en donker in ons niet met en naast elkaar bestaan,
we zien ze komen, ze rukken aan. Niet met mij,
bezweer ik. Al lijken ook hun woorden traag en taai,
nooit, zeg ik, nooit zullen het de sleutels zijn die binnen
kunnen vallen in de besloten kamers van dit gedicht.

© Paul Rigolle – 2009 - Uit de cyclus Too late blues. Al te late brieven aan John Cassavetes (1929-1989) en anderen.Uit de bundel: Van het hart een steen – Poëziecentrum 2009

zondag 20 september 2009

Feynman en Nietzsche


Veel wetenschap en veel bizar gedrag

A. Richard Feynman (uit DV)

Ad Lagendijk, vastestof-fysicus, winnaar van een Spinozaprijs en verbonden aan het FOM-instituut Amolf in Amsterdam, kent iemand die Richard Feynman wel eens heeft gesproken. ‘Toch een beetje alsof hij even met God zelf heeft gepraat’, zegt hij niet helemaal ironisch.

De Amerikaanse theoreticus Richard Feynman (1918-1988) is een phycisist’ phycisist, een fysicus die een diepe bewondering geniet van vakgenoten. De geboren New Yorker werkte in de oorlog aan de bouw van de atoombom, won in 1965 de Nobelprijs voor zijn werk in de deeltjesfysica, schreef het leerboek van de eeuw en ontdekte in 1986 in z’n eentje waarom het ruimteveer Challenger verongelukte. ‘Het publiek kent hem denk ik vooral van dat optreden met een bekertje ijswater en een rubberen ring’, zegt Lagendijk. Maar het zijn met name Feynmans wiskundige technieken, zegt hij, die zo ongeveer de hele moderne hoge-energiefysica mogelijk maakten. ‘De manier waarop Feynman werkte, is voor mij buitengewoon inspirerend. Hij is steeds volkomen authentiek, denkt over alles eerst zelf na. Vasthouden, dat is wat ik van hem leer, nooit opgeven.’ Op Feynmans prestaties kun je alleen maar stikjaloers zijn, zegt Lagendijk. ‘De natuurkunde zit vol oneindige reeksen waarvan je op de een of andere manier de boekhouding moet bijhouden, wil je kunnen uitrekenen wat je theorie voorspelt. Feynman bedacht daarvoor verreweg de effectiefste methodes, waarmee je zonder rekenen vaak antwoorden al kunt zien, gewoon door figuren tegen elkaar weg te strepen. Die Feynman-diagrammen zijn echt geniaal. De hele veldentheorie berust erop. Zonder hem hadden ’t Hooft en Veltman hun Nobelprijs niet gewonnen.’
Feynmans Lectures on Physics hebben hele generaties studenten ingewijd in de natuurkunde. Niet per se fijne naslagwerken. Maar wel nog steeds ideale lesstof, zegt Lagendijk. ‘Hij was een geweldige uitlegger, goed in heel simpele voorbeelden. Om dan te laten zien waarom die ontzettend belangrijk zijn om te doorgronden.’
Er zijn ook collega’s die ronduit de pest hadden aan Feynman, weet Lagendijk. Dat kwam door zijn dwangmatige neiging om alle wielen eerst zelf uit te vinden, en dan het liefst heel anders dan iedereen om hem heen. Machogedrag. Maar misschien was het vooral om zijn zorgvuldig gekoesterde imago als flierefluiter en charmeur, de eeuwige foto’s van hem als bongospeler, zijn laconieke autobiografische boekjes. Fijne reclame voor het vak. Maar wel theater. Allemaal dezelfde geldingsdrang, vermoedt Lagendijk: ‘Feynman was een ego van de bovenste plank. Hij móest opvallen. Dwangmatig. Maar briljant. Als je zo veel klaarmaakt als hij, en zo kunt enthousiasmeren, weet ik eerlijk gezegd niet wat daar mis mee is.’

B. Nietzsche (eigen commentaar):
Ook deze Duitse filosoof neemt ten opzichte van de wetenschap een ietwat bizarre houding aan, een eigenaardige attitude die licht kan werpen op Feynmans zogenaamd theatraal gedrag. Omdat echt origineel denken wortelt in allerlei componenten van het driftleven kan de natuurwetenschapper niet veel doen dan zijn persoonlijkheid te splitsen: aan de ene kant is hij de afstandelijke, volstrek rationele onderzoeker, aan de andere kant de privé-mens met een exorbitant gedrag. Nietzsche, met zijn bijzondere opvatting over de ‘vrolijke wetenschap’, slaagt er meer in die twee uitersten te verzoenen. De filosofie, die juist in zijn werk een lucide variant is van de literatuur (en dus van de kunst), maakt dat uiteraard meer mogelijk dan het exacte kennisgebied van de Amerikaanse natuurwetenschapper. Hieronder aforisme 107 dat het tweede boek van Nietzsches ‘Vrolijke wetenschap’ afsluit.
Unsere letzte Dankbarkeit gegen die Kunst. - Hätten wir nicht die Künste gut geheissen und diese Art von Cultus des Unwahren erfunden: so wäre die Einsicht in die allgemeine Unwahrheit und Verlogenheit, die uns jetzt durch die Wissenschaft gegeben wird - die Einsicht in den Wahn und Irrthum als in eine Bedingung des erkennenden und empfindenden Daseins -, gar nicht auszuhalten. Die Redlichkeit würde den Ekel und den Selbstmord im Gefolge haben. Nun aber hat unsere Redlichkeit eine Gegenmacht, die uns solchen Consequenzen ausweichen hilft: die Kunst, als den guten Willen zum Scheine. Wir verwehren es unserm Auge nicht immer, auszurunden, zu Ende zu dichten: und dann ist es nicht mehr die ewige Unvollkommenheit, die wir über den Fluss des Werdens tragen - dann meinen wir, eine Göttin zu tragen und sind stolz und kindlich in dieser Dienstleistung. Als ästhetisches Phänomen ist uns das Dasein immer noch erträglich, und durch die Kunst ist uns Auge und Hand und vor Allem das gute Gewissen dazu gegeben, aus uns selber ein solches Phänomen machen zu können. Wir müssen zeitweilig von uns ausruhen, dadurch, dass wir auf uns hin und hinab sehen und, aus einer künstlerischen Ferne her, über uns lachen oder über uns weinen; wir müssen den Helden und ebenso den Narren entdecken, der in unsrer Leidenschaft der Erkenntniss steckt, wir müssen unsrer Thorheit ab und zu froh werden, um unsrer Weisheit froh bleiben zu können! Und gerade weil wir im letzten Grunde schwere und ernsthafte Menschen und mehr Gewichte als Menschen sind, so thut uns Nichts so gut als die Schelmenkappe: wir brauchen sie vor uns selber - wir brauchen alle übermüthige, schwebende, tanzende, spottende, kindische und selige Kunst, um jener Freiheit über den Dingen nicht verlustig zu gehen, welche unser Ideal von uns fordert. Es wäre ein Rückfall für uns, gerade mit unsrer reizbaren Redlichkeit ganz in die Moral zu gerathen und um der überstrengen Anforderungen willen, die wir hierin an uns stellen, gar noch selber zu tugendhaften Ungeheuern und Vogelscheuchen zu werden. Wir sollen auch über der Moral stehen können: und nicht nur stehen, mit der ängstlichen Steifigkeit eines Solchen, der jeden Augenblick auszugleiten und zu fallen fürchtet, sondern auch über ihr schweben und spielen! Wie könnten wir dazu der Kunst, wie des Narren entbehren? - Und so lange ihr euch noch irgendwie vor euch selber schämt, gehört ihr noch nicht zu uns!

Het precieze gebruik (1181 - 1200)


Een verheldering van belangrijke begrippen met raadgevingen van de auteur voor hun juiste gebruik (1181 – 1200)

1181. lezen in vliegtuigen: velen bladeren daar in Ché. Men leest er beter boeken, daar staat minder onzin in.

1182. de tuin: bezoekers roepen bij me thuis vaak uit: “Hoe rustig is het hier!”. Dan denk ik telkens: “O ja? Help me dan maar bij het tuinwerk, als je het hier zo zalig vindt.”

1183. Margaret Atwood over de samenzwering van alle elites: deze Canadese schrijfster schreef veertig boeken. In Het jaar van de vloed zijn politie, regering en zakenwereld verenigd in één grote organisatie. “Toen de financiële crisis begon, haastten de regeringen zich om het bankwezen te redden, wat ik erg gevaarlijk vind. Zoiets leidt tot incompetentie of corruptie. Als je slechts één entiteit hebt, die de boel beheert, wie voert dan nog controle uit?”

1184. Margaret Atwood over de religie (DS): deze schrijfster heeft geen problemen met de religie, zegt ze. Meer nog, de vraag of er een god is of niet, is volgens haar niet de juiste. “Ik ga niet akkoord met mensen die zeggen: “Als er geen religie was, zouden we al die problemen in de wereld niet hebben”. De geschiedenis bewijst dat dit geen correcte these is. Geloof is volgens mij een biologische adaptatie, net als ons vermogen om te musiceren of te praten. Via natuurlijke selectie worden die genen geselecteerd die het voortbestaan van de mens garanderen. Wezens, die geloven dat er een hogere macht bestaat, klitten samen in groepen, zijn optimistischer en hebben meer kans op overleven. Je moet je dus niet afvragen of er een god is. Zelfs wie beweert niet te geloven houdt er meestal minder rationele gedragspatronen op na dan hij beseft.” Als we Atwood volgen, zit er dus niets anders op dan dat iedereen zijn eigen godje maakt, een persoonlijke, aan eigen behoeftes aangepaste variatie op het standaardmodel en zich daar wel bij voelt. Maar van ‘samenklitten’ is er dan niet veel sprake meer.

1184. angst: Oscar van den Boogaard in DS: “Angsthazen beleven hoogtijdagen. Ze weten niet meer waar ze met al hun angst naartoe moeten. De crisis, de Mexicaanse griep, de opwarming van de aarde en natuurlijk de islam. Neem een van deze angsten weg en er komt zeker een volgende in de plaats, want zonder angst heeft de angsthaas geen reden van bestaan. Angst kan allesverslindend zijn. En verblindend. Het kan een onbekende in een vijand doen veranderen.”

1185. hoofddoekjes: dezelfde Oscar in hetzelfde blad: ”Jongeren zijn de volwassenen van later. Op school moet een begin gemaakt worden aan het samenkomen van de verschillende culturen. We moeten ons afvragen of hier en daar een hoofddoek daarvoor werkelijk een belemmering is. Misschien is het juist wel noodzakelijk dat die ertussen zitten omdat anders een onwerkelijk beeld van de samenleving ontstaat. In plaats van hoofddoeken te verwerpen zouden we ze misschien om die reden moeten toejuichen. Alleen een multiculturele klas is een juiste afspiegeling van de westerse wereld. Zouden we in plaats van energie te stoppen in het kunstmatig homogeen maken van klassen onze energie niet juist gebruiken voor het samenstellen van klassen in de juiste demografische verhoudingen? Alleen daarbinnen kan onder begeesterde begeleiding het besef ontwikkeld worden dat culturele verscheidenheid een kostbare schat is.”

1186. atheïsten (1): zijn vaak een geëvolueerde versie van de gelovige mensen. Ze hanteren andere begrippen en waarden, maar niet zelden hetzelfde aanmatigende taalspel.

1187. Slavoj Zizek: deze Sloveense filosoof is in zijn nieuw boek Geweld op zoek naar het communisme van de 21ste eeuw. Daarbij neemt hij een zeker autoritair bestuur voor lief. Wat er ook van zij, zijn analyses van het structurele geweld in onze maatschappij (met name de allesverslindende furie van het kapitalisme) zijn belangrijk. Daartegen blijken de slappe sociaal-democratiën ïn het Westen geen bal te willen, te kunnen of te mogen uitrichten. Het is goed dat er ook een geluid uit een andere hoek komt, een geluid dat veel meer ad rem is dan dat vervelende, alle economische brutaliteiten toedekkende geblaat tegen de allochtonen of tegen de islam. “Omdat Hitler te laf was om de kapitalisten aan te pakken richtte hij zich op de Joden.“

1188. China: is tegenwoordig dé plaats om ondernemer te zijn. De kapitalist wordt door de staat beschermd tegen de arbeiders.

1189. christenen: voor hen is het niet genoeg dat je de medemens met respect en liefde bejegent. Pas als je dat doet vanuit de ware christelijke motieven beginnen ze te applaudisseren. En de radicalen? Ze verengen al vlug de caritas tot niets meer dan de aanhankelijkheid aan die motieven. Zie: atheïsten (1) en (2).

1190. atheïsten (2): voor velen is het niet genoeg niet in God te geloven. Pas als we dat doen om de redenen die Richard Dawkins en zijn maatjes aangeven, beginnen ze te applaudisseren. En de radicalen? Even later beschouwen ze die redenen als de crux van de rationaliteit.

1191. groot succes: altijd een ooglap op de waarheid en daarvoor al lang een mist over de waarneming. Zie: een geslaagde carrière.

1192. een geslaagde carrière: zelden op eigen kracht. Bijna altijd is er toeval of een omgevingsfactor in het spel. Als die bekend worden, kan je glimlachend zeggen: “Ach, ja, zo zie je maar!”

1193. kunstwerken uit het verleden: de intellectuelen verkopen zich aan de meest biedende. Zo is het nu en in het verleden was dit in het bijzonder het geval met de kunstenaars. Voor steenrijke dictators maakten ze onvoorstelbaar dure beelden en schilderijen, bouwden ze de meest luxueuze gebouwen die denkbaar zijn. En nu zeggen de mensen, nauwelijks bezwaard door hun sociale geweten: “Hoewel die kostbare toppunten van artisticiteit zijn gewonnen uit het bloed en het zweet van de armelui, nu kunnen we onvoorwaardelijk genieten van hun schoonheid!”. Als ze op die wijze de schoonheid plaatsen boven de rechtvaardigheid, dan komt dat omdat ze weliswaar in staat zijn op dit moment van die schoonheid te proeven, maar in het geheel geen weg zien om de rechtvaardigheid ook maar een beetje te bevorderen.

1194. charisma: hoewel deze eigenschap terecht aan Richard Dawkins wordt toegeschreven betekent het woord in het Grieks: genadegift van God. Zie: magie.

1195. magie: volgens de Duitse filosoof Peter Sloterdijk geloven we niet meer in de magie van onszelf, maar wel in de mogelijke magie van anderen. Daarom is er ook – misschien wel juist – in een onttoverde, gerationaliseerde wereld plaats voor charisma. Zie: charisma.

1196. vrijheid: volgens de Duitse romanschrijver Peter Bieri, alias Pascal Mercier (hoogleraar filosofie aan de Freie Universität van Berlijn) bestaat die niet in een radicale omvorming van je eigen leven. Het is veeleer zaak om de onvermoede kanten van jezelf naar boven te halen. Je moet je bekommeren om je dagdromen en de wensen die je altijd al had. Zo vergroot je je innerlijk territorium.

1197. geloven: filosoof Roel Bentz van den Berg in een essay: “ Gelooft een hond die zijn neus in de wind steekt in de wind?”

1198. de ziel: is een woord dat ik probeer terug te halen uit het spiritualisme en het christendom die het hebben geclaimd, waardoor het haast onbewoonbaar is geworden. Maar de betekenis van woorden staat niet vast. Door ze in een andere context te gebruiken, probeer ik een andere, een nieuwe manier van denken uit.

1199. filosofie: wie baalt niet geregeld, zoals destijds Hume in zijn liefelijk kasteeltje, van al die opdringerige gedachten, die ongenadig concurreren met elkaar en met die van anderen? Men loopt dan naar zijn vrienden en men is blij verlost te zijn van het moeizame getobber en het ideële spierballenvertoon. Maar dan steekt de wind weer op, men voelt de nood aan frisse lucht om de geest van zuurstof te voorzien. En daar dient het zich weer aan, het altijd jeugdige da capo van het denken!

1200. een Verlichtingspessimist: de Engelse filosoof John Gray bepleit dat wij ten onrechte denken dat de mensheid ethisch vooruitgaat. Zo dachten we tijdens de Verlichting dat scholing de mens moreel beter zou maken. Hetzelfde dachten we over de TV. Als iedereen de hele wereld thuis kon ontvangen, kunnen we de hele wereld in de gaten houden. Maar wetenschappelijke vooruitgang, aldus Gray, betekent geen morele vooruitgang. De TV is een politiek wapen geworden en er is meer oorlog dan ooit.”

vrijdag 18 september 2009

Het precieze gebruik (1161 - 1180)


Een verheldering van belangrijke begrippen met raadgevingen van de auteur voor hun juiste gebruik (1161 – 1180)

1161. het plezier in het lezen: Roland Barthes: - 'Iedereen kan getuigen dat het plezier van de tekst niet zeker is: niets zegt dat dezelfde tekst ons een tweede keer zal behagen: het is een broos plezier, verbrokkeld door stemming, gewoonte, omstandigheid, het is een onbestendig plezier'. Met plezier lezen is geen volstrekt ‘subjectieve’ activiteit, omdat het ego, dat leest, niet het type subject is dat een duurzame eenheid heeft. Bij het lezen gaat het over zaken als 'stemming, gewoonte, omstandigheid'. Van belang daarbij is niet wat de lezer in werkelijkheid is, maar wel de voortdurende veranderlijke verbinding van lezer en tekst, de vele manieren waarop de lezer met het boek omgaat. En nog spannender: wat zou het kunnen betekenen voor onze opvattingen van het subject als het, telkens als het vreugde schept in het leven, om de haverklap van kleur verschiet? En gaat het met de droefheid net zo?

1163. angst: spreken daarover is nog een groter taboe dan praten over je inkomsten.

1164. de doden (1): omdat de doden wel moeten zwijgen vallen we voor de verleiding om tijdens ons leven des te luider, preciezer en efficiënter van ons te doen horen.

1165. de doden (2): het is niet voldoende om dood te gaan als men zich wil bevrijden uit de tang van de menselijke leugenachtigheid. Omdat de doden altijd zwijgen komt alle gepraat over hen van de levenden. Die bedienen zich daarbij van het complete arsenaal van bewuste en vooral onbewuste leugens die de mensen tot hun beschikking hebben: met één welgedraaid zinnetje vegen ze zeventig jaar van onophoudelijk zwoegen, vele vormen van pijnlijke groei en op allerlei weerstanden veroverde verfijning onder de mat. Als God bestaat, dan spreekt op zijn minst één persoon de waarheid.

1166. vrijheid: Patricia de Martelaere in het Tijdschrift Voor Filosofie (71ste jaargang, nr.2): “Ik vroeg mij af: wat is vrijheid eigenlijk? Vrijheid van meningsuiting. Maar ik vind afval kunnen gooien onder tafel en door een rood licht mogen oversteken (als tijdens mijn reis naar China) veel leuker dan kunnen zeggen wat ik denk (wat denk ik sowieso, en wat is denken waard?).

1167. getalletjesmensen: mensen die door hun opleiding of omwille van hun beroep veel met getallen omgaan hebben de indruk dat zij daarbij op vaste bodem staan, heel anders dan de literaire intellectuelen, die met hun voeten in de lucht vreemde figuren trekken, die dansen op het moment dat ze wenen, die iedere dag een heel ander toekomstbeeld ontwerpen en zowat elke nacht met een stel uiterst aanlokkelijke emoties naar bed gaan. Het zou wel eens heel anders kunnen zijn. De cijfermensjes hebben hun leven lang een intieme relatie met onwankelbare zekerheden. Op den duur raken ze er mee getrouwd en ze houden dat huwelijk het leven lang uit. Alleen de besten onder hen, en dan nog slechts op zeldzame ogenblikken van verlichting, op de spaarzame momenten dat ze vatbaar zijn voor een heel nieuwe bekoring, worden plots een verlangen naar durf gewaar, naar ongebaande wegen, een onverhoeds opborrelende opstoot van ongehoorzaamheid, een felle wil om uit te breken naar die weiden, waar niet de eeuwige wetten, maar het zelf regeert.

1168.de cumul: Hugo Camps in De Morgen:”Lang geleden hoorde je op partijcongressen ferme taal tegen de cumul. Het moest afgelopen zijn met die geeuwhonger naar gecombineerde mandaten en postjes. Zelfs eretitels waren er voor sommigen al te veel aan. Het regende hakbijlresoluties. Daar hoor je vandaag niemand meer over, bij geen enkele partij trouwens.” Nu Jean-Luc Dehaene ook nog voor de UEFA gaat werken, is hij zeer terecht het mikpunt van Camps’ ergernis. De ex-premier heeft een dieet gevolgd, maar lijkt dat soort vrijwillige ontbering op andere manieren te compenseren.

1169. islamitische scholen: sinds een paar dagen lijkt het erop dat het basisrecht op onderwijs voor alle meisjes in Vlaanderen alleen gewaarborgd kan worden in scholen in een islamitische zuil. Diegenen die deze situatie eerst institutioneel creëerden, hebben nu het lef om te zeggen dat ze dat geen goed idee vinden.

1170. hoofddoekjes (1): Nadia Fadil, Bambi Ceuppens e.a. in De Morgen: “Door autoritair en eenzijdig hun wil op te leggen, tonen de Antwerpse scholen hun onmacht en falen om hun pedagogische verantwoordelijkheid ten aanzien van de nieuwe generaties op zich te nemen. Het hoofddoekenverbod is ook een uitdrukking van het pedagogische failliet van de onderwijskoepels en het ministerie van Onderwijs. Terwijl GO! in aller ijl een algemeen hoofddoekenverbod heeft ingevoerd, blijft binnen het katholieke onderwijsnet (buiten Antwerpen) de regeling van kracht dat scholen zelf kunnen kiezen. Dat getuigt van een minimaal engagement met de complexe en cruciale kwestie van inclusieve pedagogie. Het is bovendien ironisch dat individuele scholen wel kunnen kiezen of ze de hoofddoek toelaten of niet, zodat ze het recht krijgen hun leerlingen dergelijke individuele keuze te ontzeggen.”

1171. schoolkwalen: de religieuze diversiteit moet ophouden aan de schoolpoort, zoals trouwens ook de (anders dan formele) democratie, voor het personeel het (praktische) recht op vrije vakbondskeuze en het respect (in daden) voor de complete persoonlijkheid van de leerlingen (hun kledij, hun kapsel en vooral de nog amechtige vleugelslagen van hun embryonale zielen waarvoor geen cijfers kunnen worden behaald).

1172. slanke vrouwen (1): we hebben momenteel te maken met een epidemie van vrouwelijke anorexie en boulimie, met 50 miljoen slachtoffers in de VS en Europa. Een van de belangrijkste oorzaken is het negatieve model van de mannequins die alleen als ze zich uithongeren met succes aan het werk kunnen blijven. De modewereld is dan weer het model par excellence van het economische leven. Alles wat weerloos is gaat daar tenonder. Maar eenieder die zich onder deze ‘creatieve’ elites naar boven werkt wordt totaal onaanraakbaar.

1173. slanke vrouwen (2): de vrouwen hebben de gevangenis van de keuken ingeruild voor die van het onbereikbare lichaam. Vrouwen die corporeel teveel willen flitsen hebben de seksualiteit, de menselijke natuur, de mode en de media aan hun zijde, maar niet de voornaamheid.

1174. hoofdoekjes (2): Bilal Benyaich, Patrick Stouthuysen en Zibar Omar in De Morgen: “Het hoofddoekendebat biedt ons echter ook de gelegenheid om meer structureel duidelijkheid te scheppen in de verhouding tussen kerk en staat, tussen de overheid en de levensbeschouwingen. Als men vandaag in het onderwijs het argument van de neutraliteit en de scheiding van kerk en staat hanteert, dan dient men, vinden wij, die redenering consequent door te trekken binnen dezelfde sfeer (verticaliseren) én naar andere sferen (horizontaliseren). Zo niet is het hoofddoekenverbod arbitrair, discriminerend en hypocriet. Een logische consequentie van het bannen van islamitische en, nemen we aan, andere levensbeschouwelijke symbolen of praktijken uit de publieke schoolsfeer is nu eenmaal dat men ook de levensbeschouwelijke lessen (islam, niet-confessionele zedenleer, katholieke godsdienst.) opheft. Indien men voor een seculier model kiest, dan dient men ook geen aparte zingevingsvakken meer te organiseren. De redenering moet worden doorgetrokken: alle kinderen volgen samen één zingevingsvak, waarin ze kennismaken met alle voor de samenleving relevante levensbeschouwingen. Dat is, lijkt ons, de logische consequentie: als je de hoofddoek verbiedt, omdat je van de school een levensbeschouwelijk neutrale zone wilt maken, dat moet je die neutraliteit ook een fundament geven.”

1175. het geld halen waar het zit (1): het zit nooit bij de rijken, maar ze hebben het, ergens, hoe dan ook.

1176. het geld halen waar het zit (2): als hun geld wordt belaagd door regeringsmaatregelen roepen de rijken om ter hardst: “Afgunst! Afgunst!”. Maar het gaat om rechtvaardigheid, zelfs als die voorkomt uit ressentiment. Het geeft geen pas een deugd te schrappen als een van haar samenstellende motieven van lager allooi is: dan waren er geen deugden meer.

1177. een slechte soort filosofie: een bepaald type filosofie functioneert als een immuunsysteem. Dit soort denken bouwt voortdurend burchten, omwalde steden, van veelvuldig schutsvuur voorziene egelstellingen en biedt zo het hoofd aan de vele gevaren en bedreigingen van buiten. Dit denken kan niet meer onbevooroordeeld zeggen wat er echt aan de hand is: het verspeelt te veel tijd en moeite aan afweer en defensie.

1178. jobs: naarmate een job meer (controleerbare) verantwoordelijkheid met zich meebrengt wordt hij minder betaald.

1179. bestuurders (1): besturen, wat is dat eigenlijk? Iedereen die een partijkaart heeft blijkt het te kunnen en velen zelfs op tientallen terreinen waarop zij voorheen niet actief waren en waar inzichten vereist zijn die zij onmogelijk kunnen hebben.

1180. bestuurders (2): de grote bedrijven recruteren de belangrijkste, meest invloedrijke politici als bestuurders. Zij zouden dat wel laten ware het niet dat de politiek en de hogere echelons van de neoliberale economie al decennia lang dezelfde spelletjes spelen. Beiden kennen de spelregels.

woensdag 16 september 2009

Het precieze gebruik (1141 - 1160)


Een verheldering van belangrijke begrippen met raadgevingen van de auteur voor hun juiste gebruik (1141 – 1160)

1141. the survival of the weakest: staat in ieder goed regeerprogramma.

1142. de wreedheid van dieren: de dierenwereld is even wreed als die van de mensen, alleen kletsen ze er minder over.

1143. koeien in de wei: hoe ze gedachteloos liggen, de dikke buik en de enorme uiers naar buiten gekeerd, niet eens wachtend op iets, volledig opgaand in alleen maar de zwaartekracht. Voorbijflitsend in een auto benijd ik hun lijdzaamheid, hun inertie die aan de dingen doet denken.

1143. tegenslag: in haar romans toont Heleen van Royen de opgeschroefde verwachtingen en de torenhoge eisen van mannen en vrouwen die het leven niet aankunnen, wanneer het maar even niet ideaal lijkt. “Je, het zijn een soort handboeken over omgaan met tegenslag. Dat kunnen mensen slechter dan vroeger. Toen werd tegenslag als een gegeven beschouwd; er mag nu eigenlijk niks meer misgaan. We accepteren het niet langer, we kennen geen zelfspot meer en zijn het verleerd te kijken naar wat er allemaal wel goed gaat. Er was dus een grote financiële crisis. Ik las in de krant een interview met mensen die de gevolgen daarvan beschreven: “We kunnen geen expresso-cups meer drinken, we zijn teruggegaan naar de senseo-pads.” Bloedserieus, hoor! Dat wekt mijn stomme verbazing en die schenkt mij romanstof“ (DV).

1144. scheldwoorden: koop een Bargoens woordenboek en haal er paar leuke uit.

1145. geluk: tot de weinige dingen die je met enige zekerheid over geluk kunt beweren, is dat het zelden verschijnt op commando. De consumentenmaatschappij is zo’n collectief bevel.

1146. werken en zijn: Piet de Rooy (professor geschiedenis) neemt afscheid van de universiteit van Amsterdam. Volgens hem is geschiedenis geen beroep, je bént het. Een dergelijke identificatie tussen beroep en persoon is een benijdenswaardig pluspunt dat helaas niet voor alle werkers is weggelegd. Verdelingsvraagstukken hebben niet alleen met geld te maken, maar ook met dit soort voor- en nadelen. Wie met zijn kostwinning in dit opzicht achterop hinkt moet worden gecompenseerd (bijvoorbeeld met het recht op vervroegd pensioen).

1147. kortademigheid: wat we in de westerse landen zien is kortademigheid, een verlangen om ingewikkelde maatschappelijke problemen in een paar jaar te regelen. We zijn veel te ongeduldig. Piet de Rooy (zie: nr. 1146) in DV: “Wat iedereen goed moet weten is dat polarisatie, ferme uitspraken de situatie niet helderder maken, maar verergeren. Je moet dan weten dat je een soort self-fulfilling prophecy organiseert.”

1148.het illusionisme als bewijs voor het filosofisch idealisme: voor de Amerikaanse illusionist Teller is ’elk optreden een psychologisch experiment’ (DV). Hij zoekt hulp bij de neuropsychologen om te onderzoeken waarom het publiek zich door zijn trucs laat misleiden. “Het feit dat mensen in bepaalde experimenten zelfs een aap of een verwisselde persoon helemaal niet opmerken duidt erop dat ze maar een klein deel van de werkelijkheid om zich heen waarnemen. De rest wordt door de hersenen geconstrueerd. De waarneming wordt zo veel meer een constructie dan een directe afspiegeling van het reële. Ons bewustzijn geeft ons de illusie dat we voortdurend alles onder controle hebben, maar dat is niet zo. De mechanismen die eronder liggen bepalen in hoge mate wat we zien en hoe we reageren.“
1149. de spilzuchtige EU: de Europese Unie heeft onderzocht hoeveel de unie kan besparen op bureaucratie en wat blijkt: een bezuiniging van 40 miljard euro (!) behoort tot de mogelijkheden.
1150. cijfers (1): de wereldeconomie is stilaan aan de beterhand, maar alleen dankzij het staatsinfuus van een duizelingwekkende 8.000.000.000.000 euro.
1151. cijfers (2): ondanks de wereldwijde crisis zijn de basissalarissen van de Britse managers sterk gestegen. De topmannen van bedrijven uit de Britse aandelenindex FTSE 100 streken samen een salaris van meer dan een miljard pond (1,14 miljard euro) op, en dat terwijl hun zakencijfers er meestal op achteruit gingen. Dat meldt The Guardian. Als de bonussen meegeteld worden, daalde hun inkomen het voorbije jaar wel gemiddeld met vijf procent. Conclusie: de bonussen gingen inderdaad naar beneden, maar de basissalarissen van de topmanagers gingen driemaal zo sterk de hoogte in als het inkomen van een gewone werknemer. Hoewel ze zelf een hoger basisloon kregen, besloten vele topmannen om geen loonsverhogingen door te voeren bij hun personeel en/of om werknemers te ontslaan om te besparen.
1152. de elite onder elkaar: Vincent Doumier, de gedelegeerd bestuurder van de beursgenoteerde holding Bois Sauvage, zou ingeseind zijn over de verkoop van Fortis aan BNP Paribas door een van de toplui van Fortis. Volgens gerechtelijke bronnen heeft Doumier dat bekend aan de speurders. De man wordt verdacht van valsheid in geschifte en misbruik van voorkennis. Bois Sauvage verkocht op 3 oktober, net voor de regering een deal sloot met het Franse BNP Paribas, 3,6 miljoen Fortisaandelen.

1153. een verdeelde islam: binnen de moslimgemeenschap zelf is lang niet iedereen ervan overtuigd dat moslimscholen een goede zaak zijn. Vooral Nordin Taouil, een meer dan omstreden imam, verdedigt het idee, maar hij wordt door velen van zijn geloofsgenoten als weinig meer dan een veredelde nar beschouwd. Het gegeven dat binnen de gemeenschap de discussie hoog oplaait, kan overigens alleen maar toegejuicht worden. In tegenstelling tot een breed verbreid misverstand is de moslimgemeenschap immers geen homogene mastodont, waarbinnen iedereen hetzelfde denkt en dezelfde politieke, religieuze en maatschappelijke doelstellingen deelt, zoals de meer fundamentalistische islamcritici onder ons graag geloven.

1154. hoofddoekjes: ik erger me aan de lui die over dit punt een rotsvaste overtuiging uitspuwen. Alle menselijke aangelegenheden zijn samengesteld, dubbel, ambivalent, vaak zelfs innerlijk contradictoir. Mensen met grote zekerheden zijn dan ook reusachtige versimpelaars, die een aspect van een probleem overbelichten en de andere onnadenkend onder de mat schuiven. Het doet me deugd dat ook Yves Desmet in De Morgen over het hoofddoekenverbod een zeer genuanceerd standpunt inneemt: “Eerlijk gezegd, lezer, weet ik niet goed wat daarover te denken. Enerzijds ben ik ervan overtuigd dat God, die ik overigens niet persoonlijk ken, zich geen bal aantrekt van wat iemand op zijn hoofd zet. Anderzijds is dit een rechtsstaat die de vrijheid van godsdienstbeleving garandeert, met inbegrip van vestimentaire voorschriften. (…) Democratie is soms moeilijk, zeker wanneer alle betrokken partijen valabele argumenten hebben. Alleen heeft de ene partij de machtsmiddelen om zijn argumenten af te dwingen, de andere niet. Hoe dan ook, winnaars zijn er bij deze beslissing niet te bespeuren.”
1155. Robert Fisk: de stand-up comedian Bert Gabriëls zegt in De Morgen dat hij een strandwandeling wil maken met Robert Fisk. "Ik denk dat je in een gesprek met hem iets zou kunnen overnemen van zijn energie, zijn goede inborst, zijn volharding, zijn inzicht in de wereld, die we allemaal niet kennen, ook al lezen we dagelijks de krant.”

1156. gemakzuchtige filosofen: op een nieuwssite van een Vlaamse krant: “Zoals met bijna alle artikels van filosofen: zij kaarten een probleem aan, verkondigen een theorie die niet altijd door de realiteit wordt gestaafd, hebben kritiek op vele voorstellen ter zake maar geven zelf geen oplossing. Wat is het toch simpel om een filosoof te zijn!”

1157. de Antwerpse bouwproblemen: en zeggen dat de Organisatie Todt de Atlantik Wall in minder dan twee jaren bouwde!

1158. economen: eind verleden jaar bezocht de Britse koningin de befaamde London School of Economics en vroeg aan de fine fleur van de Britse economen die aanwezig waren waarom niemand onder hen de crisis had zien aankomen. Er volgde een pijnlijke stilte. De aanwezige economen beloofden de Queen daar eens ferm over na te denken en haar een brief te sturen.

1159. de bijzondere aard van het vak economie: Paul De Grauwe in De Morgen: “Het is een moeilijke discipline, omdat de bewegingen van allerlei variabelen het resultaat zijn van beslissingen van miljoenen mensen om meer of minder te consumeren, om meer of minder te produceren en te werken. Al deze beslissingen hebben invloed op elkaar en leiden tot een zeer complex geheel. Die complexiteit is er vooral omdat mensen niet passief reageren op wat op hen afkomt, maar proberen het gedrag van de anderen te anticiperen. Dit is een probleem dat in de "harde" wetenschappen, zoals de fysica, niet voorkomt. De planeten draaien rond de zon en die bewegingen kunnen perfect voorspeld worden.”

1160. tegen het cynisme: vele mensen verliezen de moed, geloven in geen enkele oplossing voor de actuele problemen meer. Hoewel ik een hekel heb aan het soort optimisten, dat iedere realistische blik op de werkelijkheid oplost in zoete rozengeur (en dat alleen maar om zich goed te voelen, om gewaar te worden dat de wereld veilig is en vol verrassende surprises zit), toch ga ik niet mee met de cynici. Ik ga er gewoon mee door na te denken over wat eerlijk is, rechtvaardig en democratisch.

maandag 14 september 2009

Nietzsches ja tegen het leven (2)


Materiaal voor een dieper inzicht

In een vorige bijdrage vroeg ik mij af waarom Nietzsche zo desperaat het leven wil bejahen. Ik vond de onderstaande tekst die voor een antwoord op die vraag van belang lijkt. Later hoop ik op die tekst nader in te gaan. Veel van de ideeën die ik op deze webblog neerschrijf zijn niet meer dan work in progress, losse notities of de eerste aantekeningen voor een meer substantieel werkstuk. De lezers kunnen meedenken en hun inzichten via de knop Reacties aan mij meedelen.

Nietzsches Philosophie der Bejahung von Eva Strobel

Nietzsches Philosophie der Bejahung stösst noch immer auf hartnäckige Vorbehalte von Seiten einer Mentalität, die ihre Lektion in Sachen Aufklärung gelernt zu haben glaubt. Kritische Distanz, skeptisches Räsonnement und analytisches Urteilsvermögen gegenüber als beklagenswert empfundenen Verhältnissen scheinen in der Tat mit einem Ethos unvereinbar zu sein, das mit Verve auf ein «heiliges Ja zum Diesseits» dringt. Die grosse Weigerung mitzutun, träte also in offenen Konflikt mit dem grossen Ja-Sagen? Doch so einfach sind die Dinge nicht – wie Eva Strobel, die vor noch nicht allzu langer Zeit mit einer vorzüglichen Arbeit über Nietzsches Aphoristik reüssierte, in ihrer kleinen, doch konzentrierten Studie plausibel zu machen weiss. Indem sie Nietzsches Philosophie der Bejahung, die man wohl als den Gipfelpunkt seines Denkens auszeichnen kann, in den Kontext seines Perspektivismus wie auch der Überwindung des Nihilismus rückt, ficht sie gegen das Missverständnis einer Verwechslung von Bejahung und Affirmation. Nietzsches Ja, der eigentlich befreiende Akt vom Joch des Ressentiments, ist ohne Kritik gar nicht zu haben. Nur dass es dabei nicht stehen bleibt. Dieses Ja, so zeigt die Autorin, impliziert eine grundstürzende Verwandlung der Verhältnisse, denen ein auf deren blosse Negation zielendes kritisches Denken verhaftet bleibt.

Het precieze gebruik (1121 - 1140)


Een verheldering van belangrijke begrippen met raadgevingen van de auteur voor hun juiste gebruik (1121 – 1140)

1121. the bizarre universe: Douglas Adams, The Hitchhiker's Guide to the Galaxy: “There is a theory which states that if ever anybody discovers exactly what the Universe is for and why it is here, it will instantly disappear and be replaced by something even more bizarre and inexplicable. There is another theory which states that this has already happened.”

1122. het moderne socialisme (1): links lullen, rechts vullen.

1123. het moderne socialisme (2): mist onder meer een duidelijke en strenge ideologie om de verdelingsvraagstukken op allerlei gebieden op te lossen. Dat blijkt vooral uit de inkomenspolitiek waarover nu, naar aanleiding van de bankschandalen, veel wordt gepraat. De Nederlandse PvdA (Partij van de Arbeid, gevestigde sociaal-demokraten ) heeft via haar voorzitter Lilianne Ploumen een erecode voorgesteld waardoor de partij zelf het voorbeeld wil geven inzake inkomensbeperkingen. ‘It tries to practise what it preaches’. Ploumen wil dat de PvdA-bestuurders in de publieke sector maximaal de Balkenendenorm verdienen (181.000 euro bruto per jaar). Verdienen ze meer, dan krijgen ze nooit meer een belangrijke politieke functie, althans niet namens de eigen partij. De PvdA-econoom Jan Tinbergen heeft in de jaren zeventig van de vorige eeuw al uitgerekend dat het maximuminkomen niet hoger mag zijn dan vijfmaal het minimum, hetgeen nu zou uitkomen op bruto negentigduizend euro, oftewel de helft van de huidige Balkenendenorm. Als Lilianne Ploumen wil dat haar erecode meer wordt dan een loze gelofte, dan moet in de linkse kerk nog veel funderend denkwerk worden verricht. Kees Kraaijeveld vindt in VN haar voorstel een uitstekend idee, maar hij vraagt zich af welke het ruimere (ideologische) denkraam is waarbinnen deze maatregel kan worden verkocht en ingevoerd. Zonder dat denkraam blijven al te veel vragen onbeantwoord (bijvoorbeeld: waarom gekozen voor de Balkenendenorm en niet voor die van Jan Tinbergen? Waarom geldt die norm alleen voor bestuurders en niet voor bedrijfsleiders?) en de partij heeft gewoon geen gedachten ter beschikking om erop te antwoorden. Links zit zonder ingrijpende, gevaarlijke, verlokkende ideeën.

1124. de gemiddelde Amerikaan: ik heb liever een neppe, maar vriendelijke Amerikaan dan een oprechte chagrijnige Europeaan.

1125. tegen het cynisme: Leon Verdonschot in VN: “De valkuil van het leven is dat je cynisch wordt. Dat vind ik een vreselijke eigenschap. Het recept tegen cynisme is volgens mij nieuwsgierigheid, maar ook die karaktertrek kan nadelen met zich meebrengen.”

1126. wraak is gezond (1): wraak nemen, vergelding, terugslaan, het zijn eigenschappen die over het algemeen als kleinzielig worden bestempeld. Je moet er bovenstaan. Ik vind ze heilzaam, een goede manier om het evenwicht te herstellen. Als je iets wordt aangedaan, laat je dat niet gebeuren. Don’t get mad, get even.

1127. tegenstand: scherpt altijd de geest. Daarom moet men zijn vijanden koesteren.

1128. wraak is gezond (2): daarom wil het volk de graaireuzen zien huilen.

1129. Denis Dutton: schreef een nieuw boek over de evolutionaire oorsprong en het belang van de kunsten (Art Instinct. Zit kunst in onze genen? , Nieuw Amsterdam, 2009). Is het meest beroemd als de uitvinder van een digitale speeltuin voor intellectuelen (Arts & Letters Daily). Het concept daarvan is simpel: zoek op het web de meest belangwekkende artikelen, breng de links naar deze stukken op één overzichtelijk vormgegeven pagina bijeen en voorzie ze van een prikkelende inleidende commentaar. De onderwerpskeuze voor de essays is relevant en origineel. De stukken mogen lang zijn en ingewikkeld, wat op zichzelf een prestatie is. Die eigenschappen staan het succes van de site niet in de weg. Voor een uiteenzetting van en een kritiek op Duttons opvattingen over de kunst, zie: nr. 990.

1130. professioneel schelden: de moeder (83) van Michel Houellebecq over haar zoon: “Deze persoonlijke en collectieve aardbeving, deze kwaadaardige, domme smeerlap, dit sujet, dat helaas uit mijn baarmoeder komt, is een leugenaar, een bedrieger en - vooral - een kleine arrivist die alles doet voor geld en roem”

1131. Malebranche: “De mens is alleen groot door de verhouding die hij aangaat met grote dingen”. Omdat wijzelf klein zijn en beperkt, moeten we daarom langdurig praten met ervaren mensen, allerlei kennisdomeinen doorkruisen en ongebreideld lezen.

1132. de intellectueel: als het over pijnlijke onzekerheid en twijfel gaat, de liefdevolle plaatsvervanger van de medemens.

1133. melancholie: Grunberg in VN: “Ik leef nog, en van tijd tot tijd ben ik gelukkig, maar ik zou de melancholie niet willen missen. Zonder walging door het leven te gaan, lijkt me ook de hel.”

1134. bewondering: een elegante vorm van parasitisme.

1135. de bescheidenheid van de mens: Nietzsche: “Hoe weinig genot is voor de meesten al voldoende om het leven prettig te vinden, hoe bescheiden is de mens!”.

1136. het vrije onderwijs: niemand verbiedt het iemand om religieus te zijn. Iedereen mag voor zichzelf bepalen welke opvatting hij of zij eerbiedigt, van liberaal tot orthodox en van religieus tot seculier. Maar wie deze vrijheid van gedachtevorming écht serieus neemt kan niet anders dan concluderen dat religieus onderwijs dit ideaal ernstig aantast. Waar is namelijk de ruimte voor kinderen om zelf, stapje voor stapje, hun eigen gedachtewereld uit te breiden en te toetsen aan de ideeën van anderen?

1137. armoede en rijkdom: Alain de Botton in DV: “Tegenwoordig wordt rijkdom aan morele kwaliteit gekoppeld. Wie geld heeft, zal wel energiek, vindingrijk en gedisciplineerd zijn, zo wordt vaak verondersteld; en omgekeerd: de armen zouden te lui, te dom en te weinig volhardend zijn om zich aan hun nederige positie te ontworstelen. In het verleden konden de verliezers nog terugvallen op troostende verhalen. In de Middeleeuwen werden de armen nuttiger gevonden dan de rijken; de boer bewerkte het land, terwijl de edelman op zijn lauweren rustte. Volgens de christelijke leer waren de armen niet minder dan de rijken, die zich vastklampten aan het oppervlakkige aardse slijk. Niet voor niets was Jezus zelf arm geweest. Later voegden de socialisten daar hun eigen troost aan toe. De armen waren moreel verhevene boven de rijken. Hedendaagse verhalen bieden minder troost. Niet de arme, maar de rijke is nuttig, omdat hij welvaart creëert, waar iedereen van profiteert.”

1138. een succesvol persoon: er bestaat niet zoiets als een succesvol persoon. Iemand heeft succes op bepaalde gebieden en faalt op andere.

1139. geld en macht: het begrip status kan niet worden afgeschaft. De mens heeft nu eenmaal de onuitroeibare neiging zichzelf met anderen te vergelijken, zegt Alain de Botton. “Maar het statussysteem kan wel complexer worden. In dat geval zouden de mensen niet alleen status ontlenen aan werk en geld, maar ook aan hun kwaliteiten op het gebied van vriendschap, liefde, ouderschap, idealisme, kunst of spiritualiteit. We moeten ons bevrijden van een monocultuur waarin succes slechts in financiële termen wordt gemeten.” Zie daarover mijn bijdrage: Een gedachtenexperiment.

1140. het kapitalisme: de evolutionaire psycholoog Geoffrey Miller in DV: “ Wat me enorm irriteert is de suggestie dat het hedendaagse kapitalistische consumentisme een onvermijdelijk eindpunt van de menselijke evolutie zou zijn. Ik denk dat het volstrekt uit de hand is gelopen. En dat we door ons daarvan bewust te zijn onszelf en de wereld een grote dienst bewijzen.” Miller is een specialist in het herkennen van evolutionaire componenten in het menselijke gedrag. In het moderne consumentisme ontdekt hij een veel te ver doorgeschoten wil tot imponeren. Hij ziet die 'als een oerkracht, een soort stoommachine die allerlei mechanieken kan aandrijven'. Dit klinkt helemaal als Nietzsche.

zondag 13 september 2009

Een gedachtenexperiment


Meritocratie

Alain de Botton over meritocratie

Alain De Botton werd geboren in Zwitserland, maar verhuisde na zijn twaalfde naar Engeland, waar hij scholen bezocht in Oxford en Londen. In de laatste stad studeerde hij af in de filosofie. Het plan om in dat vak te promoveren aan Harvard strandde. De Botton legde zich geheel toe op het schrijven. De Bottons werk destilleert visies en ideeën van klassieke filosofen, zoals Seneca en Montaigne, maar ook schrijvers als Stendhal en Proust, en presenteert deze op een oorspronkelijke en leesbare manier. Zijn theorieën hebben vaak betrekking op de westerse sociaal-economische verschijnselen, zoals status anxiety (statusangst) en the art of travel (de kunst van het reizen), maar raakt ook aan algemenere thema’s zoals liefde. Hij drukt zich op een persoonlijke manier uit en doorspekt zijn werken vaak met relativerende humor. Sommigen spreken meesmuilend van 'filosofische zelfhulpboeken', waarin Plato, Nietzsche en Schopenhauer worden aangeroepen om inzicht en steun in het leven te verschaffen. Anderen noemen hem een ‘light’ filosoof.

Volgens velen is de westerse samenleving een meritocratie geworden, waar sociale posities worden verdeeld op basis van individuele verdienste, niet op basis van sociale afkomst. De meritocratie is een ideaal waarvoor geen alternatief is, zegt De Botton. Een samenleving die prestaties beloont valt immers te verkiezen boven een samenleving die om afkomst draait. “Tegelijkertijd moeten we erkennen dat de echte meritocratie onbereikbaar is. Een samenleving waarin sociale posities louter door eigen verdienste worden bereikt, is onmogelijk. Zelfs in theorie. Het leven is er te willekeurig voor. Onze psychologie is aangeraakt door willekeur: de een heeft meer talent en discipline dan de ander. Daar kunnen we zelf heel weinig aan doen. Bovendien speelt het toeval een grote rol. Sommige mensen worden getroffen door ziekte en tegenslag, anderen hebben mazzel. Het is onmogelijk van het leven een perfecte race te maken, waarin iedereen dezelfde startpositie heeft. Het leven lijkt meer op een chaotische mierenhoop.”

Een eigen gedachtenexperiment
Ik herinner me nog goed hoe ik met een filosofische vriend in een Borgloons café een lang gesprek voerde over de wijze waarop een echte meritocratie tot stand kan komen. Stel dat ieder individu vanaf zijn geboorte op zijn voorhoofd een digitale wijzerplaat krijgt ingeplant. Die meritocratische meter is verbonden met een centrale stadscomputer die alle prestaties van het betrokken individu nauwkeurig registreert, van een getal voorziet en de totaalsom van alle tot dan toe geleverde verdiensten met één cijfer (bijvoorbeeld op een schaal van honderdduizend) op de voorhoofdsplaat weergeeft. Voor aangeboren talenten, lichamelijke schoonheid, een hoog intelligentieniveau, natuurlijke medemenselijkheid en een gunstige sociale afkomst geeft hij minpunten. Slechts voor prestaties, waarvoor je zelf voor honderd procent verantwoordelijk bent, krijg je pluspunten. Tegenslag, ziektes en allerlei ongunstige omgevingsfactoren worden in rekening gebracht. Slechts onder die voorwaarden is een echte meritocratie bereikbaar, slechts dan krijgen erg verwarde menselijke verschijnselen als bewondering en haat, goedkeuring en afkeuring, promotie en degradatie, het verlenen of ontnemen van status (kortom: de praktische moraal) een meetbare en rationele basis. Afgezien van de technische onuitvoerbaarheid van dit project staat ook de menselijke aard het stevig in de weg. Eens te meer realiseren wij ons hoe gelaagd, dubbel, meerzinnig, samengesteld en vaak contradictorisch ook maar de geringste van onze innerlijke aandoeningen is. Of: hoe de huidige verdeling van lof en schande helaas onvermijdelijk uit nattevingerwerk bestaat.

Nietzsche en de evolutiepsychologie


Oude gedachten tegen nieuwe inzichten

Daniel Dennett noemt Nietzsche een sociobioloog avant la lettre. De Duitse filosoof probeerde immers het geestelijke leven terug te voeren op onder meer zijn dierlijke oorsprong. Het is dan ook verbazingwekkend dat vele van Nietzsches aforismen op dit moment kunnen worden ingezet als een tegengif tegen denkfouten, overdrijvingen en omissies die het werk van nogal wat evolutionaire psychologen kenmerken. Tegen de genetische denkfout (de oorsprong van een fenomeen verklaart zijn huidige verschijningsvorm, alsof er ondertussen geen evolutie heeft plaatsgevonden) kan men het volgende uit Menselijk, al te menselijk citeren:

‘In den beginne was.’ – Het ontstaan verheerlijken – dat is de late metafysische spruit die bij de beschouwing van de geschiedenis weer uitloopt en tot de vaste overtuiging leidt dat aan het begin van alle dingen het waardevolste en wezenlijkste staat (tweede afdeling, 3).

Terwijl de evolutiepsychologen en -biologen hun best doen aan te tonen dat de menselijke geest nog steeds wordt behekst door allerlei oorspronkelijke instincten (bijvoorbeeld in de taal, de moraal en de kunst, zie mijn bijdrage Het precieze gebruik, nr. 990) vindt men merkwaardigerwijze de meest fervente verdedigers van een ‘onafhankelijke’ rationaliteit precies binnen hun kringen (bijvoorbeeld als een probaat middel om de mensen van hun geloof af te brengen). Nietzsche zou daarop kunnen antwoorden met de twee volgende teksten:

De rede van de wereld – Dat de wereld niet het inbegrip van een eeuwige redelijkheid is, kan eens voor al hierdoor bewezen worden, dat het stuk wereld dat wij kennen – ik bedoel onze menselijke rede - niet al te redelijk is. En als die niet altijd en in alle opzichten wijs en rationeel is, zal de rest van de wereld het evenmin zijn; hier geldt de gevolgtrekking a minori ad majus, a parte ad totum, en wel met beslissende kracht (idem, 2).

Een voorwendsel bij het afscheid – Wie zich van een partij of godsdienst wil afscheiden, verkeert in de veronderstelling dat het nu nodig is die te weerleggen. Maar dit is zeer hoogmoedig gedacht. Nodig is alleen dat hij duidelijk inziet welke haken hem tot op heden aan die partij of godsdienst vastgeklemd hielden en dat zij dat nu niet meer doen; wat voor intenties hem erheen hebben gedreven en dat zij hem nu ergens anders heen drijven. Wij hebben niet op grond van eenduidige redenen van het kennen de zijde van die partij of godsdienst gekozen: wij moeten dit, wanneer wij van haar scheiden, ook niet voorwenden (idem, 82).

zaterdag 12 september 2009

Een gedicht van Paul van Ostaijen


Een fragment uit 'Stilleven'
Ik ben altijd geïnteresseerd geweest in erudiete poëzie. Daarmee bedoel ik geen gedichten die allerlei weetjes bevatten, maar wel een soort dichtkunst waarin ook het denken op een of andere manier wordt betrokken. Het geeft immers geen pas dat de dichter, in een tijd die door de wetenschap en de daarmee horende rationele attitudes wordt gekenmerkt, zich terugtrekt in een hoekje van de maatschappij, in een egelstelling, in een bijzondere vorm van ressentiment die ik vroeger heb omschreven als een 'irrationeel protest'. Van Ostaijen laat in het volgende fragment op een voorbeeldige wijze een filosofische opvatting over het kennen samengaan met een poëtische observatie: het kennen en nog dieper, het daaronder liggende basisgevoel, vormt voor een deel de werkelijkheid.
(...)
Zo schuift over uw ogekim
- een zeil aan d'einderboog -
uw ziel naar een gewaand daarbuiten
en schept zij de geschapen dingen
naar eigenwijze wijze
En mee over uw ogekim glijdt een mildheid
met uw kennen mee
als fijne mikapoeder die met blijde schittering
de plaats der vraag bevult
(...)

vrijdag 11 september 2009

Het precieze gebruik (1101 - 1120)


Een verheldering van belangrijke begrippen met raadgevingen van de auteur voor hun juiste gebruik (1101 - 1120)

1101. negatieve vrijheid: de filosoof Isaiah Berlin verdedigt niet de positieve vrijheid (het recht van de anderen of van de staat om je eigen vage wens tot levensvervulling dwingend te concretiseren), maar wel de negatieve (het recht om daarbij niet door anderen of door de staat gehinderd te worden). Wat ‘levensvervulling’ heet is immers een gelaagd en samengesteld verschijnsel dat voortdurend opnieuw wordt gedefinieerd. Bovendien zijn die positieve waarden vaak in tegenspraak met elkaar waardoor de vraag rijst naar de prioriteit van de ene boven de andere. Allerlei machten en krachten proberen op de definitie van ‘levensvervulling’ en op de hiërarchie van waarden greep te krijgen zodat het individu daardoor in een voorgeschreven patroon wordt geperst. De filosoof Charles Taylor (een leerling van Berlin) wijst er echter op dat we het ‘beoordelen’ van allerlei levenvervullende elementen ons in het bloed zit en dat ook de staat in dat opzicht geen volstrekte neutraliteit in acht kan nemen, hoe gevaarlijk dit ook moge wezen. We kunnen niets anders dan dit risico te lopen.

1102. van hetzelfde laken een pak: Yves Desmet in De Morgen: “Mocht hij niet zo'n minzame man zijn, je zou het ideetje van CD&V-vicepremier Vanackere haast vilein noemen. Hij vindt dat Vlaanderen voortaan maar zelf financieel moet opdraaien voor een aantal bevoegdheden die het al heeft, maar waarvan de factuur nog wordt opgeraapt door de federale regering. Preventieve screening tegen borstkanker is een preventiemaatregel die onder de Vlaamse regering valt, maar betaald wordt door de federale ziekteverzekering. Dat kan tellen als zet tegen de ‘Maddensdoctrine’, die de Vlaamse regering aanhangt en die stelt dat Vlaanderen geen poot uitsteekt voor de federale begroting tot ze haar zin krijgt inzake staatshervorming.”

1103. de bonussen: een sector waarvan een eigen voormalig topman, Karel De Boeck van de Fortisholding, het bonussensysteem "misdadig en amoreel" noemt, is niet in een positie om erg veel protest aan te tekenen tegen de maatregelen om ze in te dammen. Het uit de VS overgewaaide bonussensysteem is volgens De Boeck van die aard "dat het elk redelijk mens uit zijn evenwicht haalt in zijn beoordeling van risico en rendement. Het is misdadig. Ik heb een geval gezien van een bonus van 5 miljoen voor posities die twee maanden later geen fluit meer waard waren". De vraag rijst waarom de nu berouwvolle De Boeck voor de crisis niet ingreep en tijdig zijn verantwoordelijkheid opnam.
1104. de rechterlijke wereld: Lenin:“Vertrouwen is goed, controle is beter.” Alle gezwam over zelfreiniging of ‘corporate governance’ is een fabeltje en dat geldt voor alle mogelijke werelden.

1105. de banken excuseren zich: ik wantrouw intentieverklaringen, excuses en pogingen tot zelfcorrectie als die van banken, grote bedrijven, de kerk, het gerecht of de staat komen, alle notoir leugenachtige instellingen. Ter illustratie een poging tot klantvriendelijk geneuzel van Stefaan Decraene, de voorzitter van Febelfin, de federatie van de financiële sector, die een stand van zaken maakte een jaar na het uitbreken van de financiële crisis. "Vandaag is de absolute prioriteit het zoeken naar mogelijke initiatieven om het vertrouwen in de sector en zijn producten en diensten verder te herstellen", zei hij tijdens een persconferentie. Zo zijn of komen er verschillende platforms gericht op particulieren en ondernemingen, zal de kredietverlening aan bedrijven blijvend verzekerd worden en wordt er gewerkt aan een eigen remuneratiecode. "Daarom hebben we een consultatieronde onder onze leden gelanceerd om tot een tekst te komen die principes zal bevatten zoals de spreiding van bonussen in de tijd of een bonus-malusregeling voor traders", benadrukte Decraene. "In de komende weken zullen we een meer precieze vorm en inhoud geven aan die code." Wel, we kijken toe en letten vooral op de stiekeme vluchtwegen die de banken eens te meer uit hun eigen principes zullen creëren of hoe ze die na een tijdje gewoon zullen negeren. Het probleem is dat vele burgers dit normaal vinden omdat de banken nu eenmaal hun eigen belang nastreven zonder enig respect voor de maatschappelijke gevolgen, voor hun eer en voor een beschaafde levenswijze. Een flitsende jaguar of een glimmende mercedes zijn voor hun prestige blijkbaar veel effectiever.
Zie: stiekeme vluchtwegen.

1106. linkse politici en vakbonden spreken (voorlopig) flinke taal: kamerlid Dirk Van der Maelen (sp.a) stelt voor de banken vanaf volgend jaar uit te sluiten van de gunsten van de notionele intrestaftrek. Hij schat de opbrengst voor de begroting op minstens een half miljard euro. Van der Maelen reageert daarmee op de verschillende oproepen om de banken mee te laten betalen voor het gat in de begroting. ABVV-voorzitter Rudy De Leeuw pakte als eerste uit met het voorstel van een crisisbelasting voor de banken. Ook PS-vicepremier Laurette Onkelinx ziet zo'n belasting zitten, of anders een drastische afbouw van de notionele intresten. "De banken zullen moeten betalen", stelt ze donderdag in De Morgen. "Ik ben geen fetisjist, dus is het me om het even hoe". Op deze voorstellen reageer ik met een ongeblust cynisme, een negatieve levenshouding, die ook mezelf onaangenaam is, maar waardoor men helaas altijd gelijk krijgt. Het is allemaal voorspelbaar: die voorstellen zullen bij en na een eventuele uitvoering zodanig verwateren dat de maatregelen hooguit zullen werken als een heel klein remmetje op een reusachtig wiel dat onhoudbaar van de berg afrolt. Zie: stiekeme vluchtwegen.

1107. scheiden doet lijden: daarom stelt de columniste Margot Vanderstraeten in De Morgen voor het eerste werkwoord voortaan met een ‘ij’ te spellen.

1108. lessen in levenskunst: de groeiende aandacht voor wat een leven 'goed' maakt, kan gezien worden als een uitvloeisel van de ontworteling in de jaren zestig en zeventig, toen vader, kerk en staat hun greep op het individu verloren en grote betekenisgevende kaders wegvielen. Door welvaart, emancipatie en toegankelijkheid van het hoger onderwijs ontstond er een oneindig aantal manieren om het eigen leven vorm te geven. De keerzijde van die bevrijding is onzekerheid en keuzestress. 'Mensen moeten tegenwoordig hun eigen biografie schrijven, en hun eigen normatieve oriëntatie kiezen,' zegt Marli Huijer in FM, hoogleraar filosofie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, 'en dat is een grote belasting’.

1109. levenskunstherders en hun belofte van geluk (FM): Marli Huijer is zelf ooit gepromoveerd op de levenskunst van Foucault. Toch is ze kritisch over het levenskunstgenre dat nu is ontstaan. 'Hoezeer mensen ook hunkeren naar wat vastigheid, als je die van buiten gaat opleggen, noem ik dat geen levenskunst,' zegt ze. 'Nu is het niet de dokter of de pastoor die het de meute oplegt, nu zijn het de levenskunstherders.' Over wát de massa zich dan laat opleggen, is ze ook kritisch. In wat ze aan boeken en cursussen voorbij ziet komen, ziet ze een 'hyperactief levensmodel waarin iedereen ‘Bezield! Geïnspireerd! Gepassioneerd & Ondernemend!’ moet zijn. Ik ben bang dat dit genre het hele patroon "eigen schuld dikke bult als je niet slaagt in het leven" versterkt. En geluk... Ach, geluk. Een leven dat alleen maar gelukkig is, lijkt me erg saai.'

1110. commerciële gezondheidszorg (Ned): ondermijnt onvermijdelijk de verzorgingsstaat. Gevraagd naar haar toekomstplannen voor het Slotervaartziekenhuis (Amsterdam), vertelt Erbudak in VN ‘luxe zorg’ te willen gaan aanbieden, waarbij patiënten de beschikking krijgen over een boodschappenjongen, een make-updame, en fois gras op het menu. Miljonair Fair-organisator Yves Gijrath, die het concept ontwikkelt, zegt in VN dat ‘luxe’ zorg ook snellere zorg betekent. Erbudak ontkent dat. In politiek Den Haag klinkt al langer de vrees dat de intrede van commerciële partijen in de ziekenhuiswereld - Aysel Erbudak was in 2006 de eerste private ondernemer in Nederland die een ziekenhuis in handen kreeg - tot een tweedeling in de zorg zal leiden.

1111. vrijheid en determinisme (1): de discussie over deze tegengestelden wordt verziekt door een verabsolutering van de termen, waardoor men ze niet samen kan denken. Alle menselijke verschijnselen zijn gelaagd en samengesteld. Tegendelen kunnen samen voorkomen. Een van de meest geniale en ook blijvende inzichten van Spinoza is daarom zijn visie op de vrijheid en de ethiek die daaruit voortvloeit. Als mijn vrij handelen door niets bepaald was, dan zou het afhangen van het toeval en dus zeker niet van mij. Men is volgens Spinoza vrij wanneer men niet door factoren van buitenaf bepaald wordt, maar door zichzelf. En dan wel door het hoogste in zichzelf, het redelijke inzicht. Met de rationalistische eindconclusie ben ik het niet helemaal eens, met wat voorafgaat wel.

1112. het voorbeeld van de superelites: een meerderheid van de Nederlandse Tweede Kamer eist opheldering over de uitbreiding van de fiscale sluiproute van prinses Christina via het paleis van Koningin Beatrix. De Kamer vindt dat door het oprichten van weer een brievenbusfirma op Guernsey voor de prinses de voorbeeldfunctie van de familie Van Oranje wordt geschaad. De partijen vinden noemen het ‘zeer merkwaardig’ dat na eerdere discussies in de Tweede Kamer over fiscale constructies via het Haagse werkpaleis, ‘wederom de randen van de wet worden opgezocht’. ‘Het is een herhaling van zetten’, aldus Liesbeth Spies namens de CDA-fractie. ‘We vroegen eerder om openheid hierover, en nu is er weer een nieuwe Guernsey-ster aan het firmament. Het is goed dat dit weinig fraaie beeld nu weer in de openbaarheid is gebracht.’ De constructie is niet illegaal, maar staat internationaal en nationaal onder grote politieke druk. “Juist in deze tijden van crisis moeten leden van familie Van Oranje niet het onderste uit de kan willen halen’, zegt Anja Timmer (PvdA). ‘Daarmee geef je een verkeerd signaal.' Gisteren bleek dat prinses Christina sinds mei over een tweede brievenbusfirma beschikt. Naast de Daffodil Trust heeft zij ook de Crocus Trust. Beide vehikels zijn opgericht en bestuurd vanuit Paleis Noordeinde om de erfenis van haar ouders in onder te brengen.

1113. een intelligent vluchtmanoever: het talent van mensen om in tijden van voorspoed te denken dat het feest altijd zal duren, is volgens Alan Greenspan de reden dat financiële crises zullen blijven bestaan.” We zullen dus meer crises zien, tenzij iemand weet hoe we de menselijke natuur moeten veranderen.” Zo zie je maar, als men niet meer weet van welk hout pijlen maken kan men nog altijd door mensen veroorzaakte ongelukken op een of andere wijze proberen te naturaliseren.

1114. Alain Turing en zijn triestig lot: de schrijver Ian McEwan heeft zich geschaard achter de oproep aan de Britse regering voor postume excuses aan de wiskundige Alan Turing. Turing was in de Tweede Wereldoorlog een van de geleerden die de code braken waarmee de Duitsers hun militaire berichten onleesbaar hadden gemaakt voor hun vijanden. Het werk dat Turing en anderen verrichtten in een laboratorium in Bletchley Park, een landhuis in Zuid-Engeland, heeft het verloop van de oorlog aanzienlijk beïnvloed. In 1952 viel Turing in ongenade, nadat hij was gearresteerd voor homoseksuele verhoudingen. Vanwege zijn seksuele voorkeur – homoseksualiteit was een taboe en Turing zou daardoor chantabel zijn - werd hij uit overheidsonderzoek geweerd. De wiskundige kreeg de keuze tussen een chemische castratie of gevangenisstraf. Twee jaar later werd Turing dood aangetroffen in zijn woning, met naast zijn bed een half opgegeten appel waarin cyanide zat. Officieel heette het dat de geleerde zelfmoord had gepleegd. Onder meer zijn moeder twijfelde aan deze lezing. In 1966 kreeg Turing al een klein beetje eerherstel, toen er een belangrijke wiskundige prijs naar hem werd vernoemd. Een Britse programmeur is onlangs begonnen met het verzamelen van handtekeningen voor een petitie waarin de Britse overheid wordt gevraagd Turing postuum excuses aan te bieden voor zijn vervolging. Inmiddels hebben meer dan achttienduizend mensen hun handtekening gezet, onder wie de evolutiebioloog Richard Dawkins.
1115. uitschot in krijtstreep: Thomas von der Dunk in De Volkskrant: “Geert Wilders wil weten wat islamitische migranten de samenleving hebben gekost. Mij lijkt momenteel relevanter om te weten wat sommi­ge groepen blanke mannen de samenle­ving gaan kosten. Met onvoorstel­bare onbe­schaamd­heid eisen de bankiers hun oude 'recht' op zelfverrijking voor rekening van de belas­tingbetaler weer op. Dat door hun wangedrag vele landen zich voor decen­nia in de schulden moeten steken, interes­seert deze eveneens van de maatschap­pij losgezongen egotrippers in hun gated commu­nities geen biet. Voor hun speculatiezucht moet nu de rest van de samen­leving dokken, en wat er intussen aan spaargeld en pensioengeld verloren is gegaan, en aan draco­nische bezuinigingen op zorg, onderwijs en volkshuis­vesting de komende jaren de gewone burger aan feitelijke welvaart gaat kosten, zou wel eens veel meer kunnen zijn dan de prijs van alle immigratie bij elkaar. Be­zuinigingen zullen onvermijdelijk zijn, en onvermijdelijk pijnlijk zijn, zoals de AOW-discussie leert, maar politiek alleen verkoopbaar zijn als degenen die de huidige kredietcrisis veroorzaakt hebben, daarvoor niet met nieuwe zakkenvullerij worden beloond, maar als eersten boeten. Om te voorkomen dat het politieke bestel nog verder door Wilderiaans rechtsradi­calisme onder druk komt te staan, zal Europa nú moeten durven doortasten. En laat het uitschot in krijtstreep, dat nu protesteert omdat het zich haar speeltje ontnomen ziet, één ding bedenken: een revolutie kost haar meer. Een eeuw geleden zou zij voor haar vraatzucht zonder mankeren bij een volksop­stand aan de eerste beste straatlantaarn zijn opge­knoopt.”
1116. stiekeme vluchtroutes: Wouter Bos (Nederlandse Minister van Financiën) heeft een code bedacht waaraan de bankiers zich moeten houden. De code beperkt de bonussen tot maximaal de jaarwedde. De volgende door mij en anderen voorspelde vluchtroutes zijn in het voorstel ingebakken: de bankiers kunnen nog een tijdje bezwaren indienen tegen het voorstel, de maximering van de bonus tot 100 procent van het vaste salaris geldt alleen voor de leden van de raad van bestuur, maar niet voor de onder hen opererende handelaren. Die krijgen doorgaans de hoogste bonussen. Dat juist die handelaren niet worden aangepakt, maakt een weinig krachtdadige indruk. Dat geldt ook voor de clausule die de banken de mogelijkheid laat de code niet toe te passen. In dat geval moet deze keuze wel worden gemotiveerd. Verder is het de vraag of de grens van 100 procent in de praktijk wel is te handhaven. Bonussen die in aandelen en opties worden uitgekeerd, kunnen namelijk gemakkelijk over die grens heen schieten wanneer de beurskoers zich gunstig ontwikkelt. Ten slotte kunnen banken altijd nog de vaste salarissen verhogen. Om al die redenen maakt de code op de keper beschouwd te weinig indruk.
1117. seks: Heleen van Royen in een interview in De Volkskrant: “ Seks is zwaar overgewaardeerd. Vroeger wisten vrouwen niet wat een orgasme was en ze misten het geen seconde.”
1118. vrije wil en determinisme (2): als de vrije wil bestaat heeft hij in ieder geval af ten toe vakantie nodig.
1119. vrije wil en determinisme (3): Richard Dawkins betoogt dat we in opstand kunnen komen tegen onze genen. Als dat kan, wat iets anders is dan in opstand komen tegen de staat of tegen onze ouders, is er reden om te vermoeden dat er zoiets bestaat als de vrije wil. Wat niet wegneemt dat wij marionetten blijven met een zeer beperkte mogelijkheid om te rebelleren tegen de marionettenspeler.
1120. het socialisme: op de Nederlandse SP en de Duitse Die Linke na hebben de socialistische partijen deze nobele beweging gecastreerd tot een soort ietsisme, nog radicaler dan de christenen dat deden met het geloof in een persoonlijke God.