maandag 30 augustus 2010

Het precieze gebruik (3301 - 3320)


Een verheldering van belangrijke begrippen met raadgevingen van de auteur voor hun juiste gebruik (3301 – 3320)
3301. succesrijke gedachten: een gedachte heeft niet zozeer succes omdat ze waar is maar omdat ze in haar waarheid eenduidig is.
3302. tijd en ruimte (1): al Kant liet de ervaring van tijd en ruimte voorafgaan aan het denken. Tijd en ruimte zijn zo doodgewoon dat we doorgaans vergeten dat zij de realisering van onze projecten ernstig beperken. Het is een aspect van het kleine ik dat het dient te opereren binnen de vangarmen van dit octopusachtige tweetal.
3302. tijd en ruimte (2): wie zich van A naar B verplaatst dient daarvoor een inspanning te leveren. Wie ’s avonds een snoepje zal krijgen zal van in de ochtend moeten wachten op het veel latere moment van vervulling. Een van de kenmerken van kinderlijke koppigheid is dat ukjes vaak luidruchtig protesteren tegen dit uitstel en de frustatie die het meebrengt. Maar ook volwassenen, als ze ruiken dat een wens misschien kan worden waargemaakt, vertonen vaak ditzelfde gebrek aan geduld. Dan wippen ze imaginair over de ruimte en suizen door de tijd, alsof die geen zeer reële hinderpalen zijn.
3303. tijd en ruimte (3): het proces van natievorming, dat zich in Europa sterk manifesteerde na de Franse Revolutie, is een domesticering van de tijd: het natuurlijke ritme van dag en nacht, van de gestalten van de maan en van de seizoenen verdween ten voordele van een kunstmatige, door de staat opgelegde klokkentijd, die het mogelijke maakte allerlei menselijke activiteiten beter te coördineren. De natie legde haar begerige klauw ook op de ruimte: grote gebiedsdelen werden door bureaucratie, communicatie, spoorwegen, legerdienst en onderwijs tot eenheid gebracht en van uit de hoofdstad eenvormig gemaakt en bestuurd. Geen wonder dat de staat daarbij het karakter kreeg van een bijna goddelijk wezen, een superpersoon, een krachtdadige toverman die de grenzen van tijd en ruimte door zijn bevel kon doen wijken. Wie, klein en beperkt als hij was, wou zich daarmee niet identificeren?
3304. het geduld: het geduld is onder meer daarom een deugd omdat zij rekening houdt met de dwangbuis van tijd en ruimte. Ook andere beperkende omstandigheden dwingen haar tot een realistische omgang met de wereld en de naasten. Daarom is zij hét kenmerk van de kleine mens die probeert zich in een veranderlijke, onvoorspelbare en ongenadig met de pees slaande wereld met prudentie en wijsheid staande te houden.
3305. conservatieve figuren: bijvoorbeeld Alexis de Tocqueville (1805 – 1859), van wie zijn Herinneringen zopas zijn vertaald (Voltaire, 2010). Zowel liberale democraten als conservatieven van vroeger en nu deden en doen verwoede pogingen deze progressieve aristocraat-met-heimwee-naar-betere-tijden in hun kamp in te lijven. Misschien is hij daarom een goed voorbeeld van wat een intellectueel dient te zijn: een levende paradox, iemand die op twee benen hinkt, een vereniger van tegenstellingen, een minnaar van de gelaagdheid en de samengesteldheid van dingen en toestanden. Hij was een energieke melancholicus, een daadkrachtige twijfelaar, een ongelovige die de christelijke moraal nuttig vond, een politicus zonder partij. Hij was het voorbeeld van iemand die boven zichzelf uit kon denken, zonder twijfel een aristocraat van de geest. Vele van zijn adellijke familieleden stierven op de guillotine. Toch kon hij de waarde van de nieuwe democratische staat (bijvoorbeeld in zijn meest befaamde werk Over de democratie in Amerika) naar waarde schatten, terwijl hij tegelijk een aantal nadelen daarvan scherp op de korrel nam. Een van die nadelen was de mogelijke ontwikkeling van democratische burgers naar onverantwoordelijke individuele lustwezens, die uit luiheid en gemakszucht de staat maar hun gang laten gaan, zodat op den duur een soort zacht despotisme ontstaat, dat in onze recente verzorgingsstaat zoniet al niet aanwezig, dan toch zeer nabij is. Een ander minpunt is de mogelijkheid dat de meerderheid geen rekening houdt met de een of andere minderheid, een gevaar dat op dit moment vlees is geworden in de persoon van Geert Wilders.
3306. individualisme: een paradoxaal verschijnsel: individualisme is alleen maar goed als je het niet volstrekt aanhangt.
3307. het zelfbeeld van de twitteraar: een breekijzer in het publieke debat, een stijfkop en een strijdlustige tegenspreker, een hyperactieve scribent, vooral een man met een kolossaal temperament dat via zijn stilistische brille van de pagina’s spat.
3308. de eenheid van het leven: die eenheid is een aaneengelijmde, mooiogende constructie. Daaronder zit een warboel van ambivalenties, een serie van meervoudige en soms tegengestelde identiteiten, fragmenten, scherven, onvoorstelbare verbrokkeling en versplintering.
3309. de laatste neologismen: de populaire agogenspelling (‘psygies’); de TV als gnuifvoer voor thuisblijvers; hier begint zijn betoog al behoorlijk te hyperventileren.
3310. domheid: “In de USA, daar heb je wel vrijheid, anders zouden ze er toch geen standbeeld voor hebben, toch?”.
3311. de fundamentalistische islam: Wendy Moffat schreef zopas een biografie van de zeer homoseksuele E.M. Forster (auteur van o.m. A Passage tot India). Daarin laat hij een inwoner van Alexandrië (tijdens de Eerste Wereldoorlog) naar aanleiding van het sterke islamitische verbod op homoseksualiteit zeggen: “Centuries old practice took a pragmatic approach to official morality”.
3312. de kapitalistische bourgeoisie: de nauwelijks verhulde continuering van de feodale aristocratie.
3313. een wijsheid: Marente de Moor in Vrij Nederland: “Een vriendelijk huis is geen garantie voor een vriendelijk leven. Let maar op, als u toch op vakantie bent: uit de mooiste ramen schallen de felste ruzies. Juist van die Parijse balkonnetjes suizen de bloempotten naar beneden, in alle Venetiaanse palazzo’s zijn de deuren uit het lood geslagen.”
3314. het bewustzijn: Arnon Grunberg: “Vaak veegt het als een vaatdoek achter mijn onderbewuste aan.”
3315. Wilders: hij vat zo gemakkelijk vuur als kruit. Het is dus belangrijk dat niemand een lucifer bij hem houdt.
3316. de evolutietheorie en de rechtsen: uit een monoloog van de investment banker Gordon Gekko (Michael Douglas) in Oliver Stone’s film Wall Street (1987): “Greed is right, greed works, greed clarifies, cuts through, and captures the essence of the evolutionary spirit.”
3317. de irreële economie: een oneliner uit dezelfde film: “Money itself isn’t lost or made, it’s simply transferred from one perception to another”.
3318. de irreële wetenschap: vlakvoor het HGP (the Human Genome Project) aanving meende Harvard-bioloog Walter Gilbert dat we binnen vijftien jaar (!) de mens zouden kennen, als we alle baseparen van het menselijk genoom op een floppy zouden hebben staan: de mens als software. Wij zouden niets meer zijn dan een complexe code. Maar mede dankzij het HGP worden we er ons steeds meer van bewust dat de omgeving ook het DNA kan veranderen, in plaats van dat het DNA eenzijdig invloed uitoefent op ons gedrag.
3319. wetenschappelijke reuzenbeloftes: de wetenschap is ook een competitie, en een onderzoek met bescheiden doelstellingen wordt niet gefinancierd. We zitten in een trend waarin wetenschappers eerder de kranten informeren dan hun collega’s, want er is veel onderlinge concurrentie. Beurzen en bijvoorbeeld de Nobelprijs maken dat wetenschappers nog andere belangen hebben dan de waarheid.
3320. het irrationele gevoel: in 1994 publiceerde Antionio Damasio het boek De vergissing van Descartes. De veelgeprezen neuroloog onderzocht hersenpatiënten die hun eigen gevoelens niet konden gewaarworden en kwam erachter dat zij domme beslissingen namen, uren twijfelden over irrelevante details en een bijzonder inefficiënt leven leiden. Damasio concludeerde dat het verstand zonder de emoties totaal verloren is.

vrijdag 27 augustus 2010

Het precieze gebruik (3281 - 3300)


Een verheldering van belangrijke begrippen met raadgevingen van de auteur voor hun juiste gebruik (3281 – 3300)
3281. bourgeois intellectuelen: tot deze halfbeschaafde groep reken ik diegenen die geld en tijd over hebben voor cultuur, maar zich niet realiseren dat hun vrijetijdsbesteding niet onschuldig of vrijblijvend is: zij opent op den duur de poorten voor de verschrikking, het uiterst pijnlijke inzicht in de contingentie van alle dingen en in de perfide aard van de mens. Echt niet iets om er eens gezellig met zijn allen voor te gaan zitten!
3282. de stem van het volk: vox populi, sed non dei.
3283. slechte kritieken: van onze Dimitri Verhulst, immens populair in Nederland, verscheen zopas een nieuw boek De laatste liefde van mijn moeder. Daarover schrijft De Groene Amsterdammer: “Er ligt deze dagen een drol hoog opgestapeld in de etalages van de Selexyz-boekhandels. Dat die daar zo glansrijk mag liggen dampen, maakt pijnlijk duidelijk dat etalages gekocht kunnen worden door uitgevers en niks meer te maken hebben met de uitstalkast van weleer waarin de boekhandelaar de boeken neervlijt waarvan hij vindt dat ze aandacht verdienen.”
3284. weten is meten: in zijn laatste boek Ill Fares the Land reageert Tony Judt fel tegen de neiging om alles te kwantificeren: “Neem bijvoorbeeld vernedering: hoe zou het zijn als we daar een economische waarde aan hechtten en de maatschappij er de rekening voor presenteerden? Wat zou er gebeuren als we compensatie voor de schade bij mensen die door bedrijven en allerhande elites werden vernederd als een eerste levensbehoefte kwantificeerden?”
3285. de laatste neologismen: de huidige uit-de-wind-constructie (de komende Nederlandse regering met Wilders als niet-nat-te-krijgen gedoger); islamofascisme; een cordon médiatique (dat er niet is voor Wilders); de Grote Theedrinker (Cohen, die als burgemeester van Amsterdam thee dronk met een aantal moslims); een grachtengordelbeeld van de politiek (wat is het Belgische equivalent?); de Partij van de Afhaak (de PVDA).
3286. Wilderiana (1): Geert Wilders mag wellicht zijn koekje houden en het tegelijk opeten. In de komende Nederlandse regering zal hij de successen opeisen en de lastige maatregelen op het conto van de VVD en het CDA kunnen schuiven.
3287. onschendbare rechten: als de katholieke kerk geen vrouwen toelaat in haar hoogste machtsstructuren schendt zij hun rechten evenzeer als de islam als die de vrouw tot een gehoorzaam verlengstuk van de man wil maken.
3288. geen vertrouwen: dat het vertrouwen in de overheid gedaald is komt mij niet vreemd over. Een bedrijf bijvoorbeeld snijdt in de lonen, ontslaat zonder veel reden personeel en het kader krijgt een bonus, de politiek staat erbij en kijkt ernaar.
3289. Wilderiana (2): geleerden beweren dat ze acht symptomen hebben ontdekt die kanker kunnen voorspellen of die ermee samengaan. Wat de maatschappelijke kanker betreft, zelfs al die als een zweer in het sociale weefsel openbarst, de mensen zien de symptomen niet, ze willen die niet waarnemen en ze vatten hem vol vreugde op als een langverwachte genezing van andere kwalen.
3290. de sociobiologie: ik dacht oprecht dat de sociobiologen de laatst tijd afscheid hadden genomen van hun vroegere al te sterk reductionisme (waarin succes in de voorplanting uiteindelijk alle gedrag verklaart en de cultuur als een laagje vernis daarover wordt opgevat), maar helaas nog steeds lees ik beweringen als de volgende van Bart Kempenaerts op de Knack website: ”Als wetenschapper wil ik het gedrag van mensen echt begrijpen, en niet alleen het laagje vernis dat ik nodig heb om een beetje te kunnen functioneren in onze maatschappij, als zoon, broer, vader, partner of vriend. En dat betekent dat ik wil onderzoeken in hoeverre kenmerken van status en rijkdom samenhangen met voortplantingssucces, en eventueel ook waarom en hoe. De mechanismen zal ik zoeken in emoties zoals hebzucht, jaloezie, woede, lust en liefde. Die emoties kunnen we bij dieren nog niet aantonen, want ze zijn moeilijk objectief te meten. Maar als we dat binnenkort misschien toch kunnen, dan voorspel ik dit: they are not going to be a unique characteristic of human societies.”
3291. Wilderiana (3): uit een lezersbrief in De Groene Amsterdammer: “De kern van onze grondwet is dat minderheden en individuen worden beschermd tegen de willekeur van meerderheden. Volgens de fascisten van de PVV zijn moslims een gevaarlijke groep die anders behandeld moeten worden. Precies eenzelfde soort politieke doctrine gebruikten antisemieten vele decennia lang. De gevestigde partijen hebben op dit moment, zo blijkt, moeite met het instandhouden van democratische en grondwettelijke waarden. Dat gevestigde partijen als de VVD en het CDA in zee gaan met fascisten zegt veel over de staat van het land en de politici.”
3292. weer een nieuwe Brusselmans ('Trager dan de snelheid'): deze om het jaar tweemaal bevallende romancier oeverloosheid verwijten is kaas aanrekenen dat hij vet is.
3293. Wilderiana (4): het in zwang komen van scheldwoorden mogen we op het conto van Theo van Gogh schuiven. Zijn volgelingen hebben meegeholpen de mythe te verspreiden dat een onderdeel van de vrijheid van meningsuiting ‘het recht om te beledigen’, of ‘het recht om te kwetsen’ is. De laagdrempelige toegang tot internet versterkt polariserend en scheldend taalgebruik. Zie ook nr. 3298.
3294. hogere Nederlandse dialectiek (1): een boze lezersbrief in Vrij Nederland: “De manier waarop door bijvoorbeeld Van Agt, De Kok en Aantjes gesproken wordt (waarschuwend tegen de regeringsdeelname van de PVV) is niet minder vervuld van haat als uw artikelenreeks (dito). En dat betekent ook dat u en anderen bezig zijn bevolkingsgroepen tegen elkander op te zetten, namelijk de groep PVV-stemmers tegen de groep niet-PVV-stemmers. Dat is precies wat Wilders altijd verweten wordt, maar u doet het nu zelf!”.
3295. Wilderiana (5): wat betreft een Haags huwelijk tussen pers en politiek kan de begeerde Wilders nog steeds rekenen op een harem.
3296. hogere Nederlandse dialectiek (2): een lezersbrief in Vrij Nederland: “De geïnterviewden (allen tegen Wilders) stralen in ieder geval veel arrogantie uit. Het is lekker gemakkelijk om vanuit een stoel in een keurige leefomgeving af te geven op een partij waarop anderhalf miljoen mensen gestemd hebben. Een zelfbenoemde intellectuele elite die aan de vele problemen in de wijken voorbijgaat of ze niet lijkt te begrijpen, staat ver af van de dagelijkse realiteit.”
3297. hogere Nederlandse dialectiek (3): een beleidsmaker van PowNed (een TV-zender in aanmaak die de gewone man en de rechtsen zal plezieren, familie van de krant De Telegraaf, beide levend van ’s lands ongerichte ontevredenheid): “Feiten? Fok de feiten! Dat is, hoe je het ook wendt of keert, vernieuwend.”
3298. het Nederlandse nieuwe schelden: wie dreigt af te wijken van wat de gewone man, de automobilist, de huizenbezitter die voor het voortbestaan van zijn hypotheekrenteaftrek vreest of de kerkganger die beducht is voor de islamering voor geboden houdt, kan nog dezelfde dag rekenen op stevige scheldpartijen via Telegraaf.nl, nu.nl of de website van de eigen partij. De boze mensen maken daarnaast vaak gebruik van moderne middelen als e-mail, Facebook en Twitter. Populistisch rechts beschikt over een virtuele knokploeg die iedere tegenstem onmiddellijk met verbaal geweld het zwijgen oplegt. Een luidschrijvende SA.
3299. kerkelijke en zakelijke elites: wil je ze begrijpen, ontwikkel dan een zintuig voor vuile witte boorden en leg je oor dicht tegen de vele ‘muren van stilzwijgen’.
3300. duurzaamheid: omdat alles verandert en niets blijft ontwikkelt de mens een onuitroeibaar verlangen naar duurzaamheid. Zijn meest geliefde fantasmen (God, het Vaderland, de Grondwet, de morele Wet, het eigen Ego) voorziet hij dan ook van die kwaliteit. Maar ook een grondwet, de mensenrechten en al hetgeen we liever voor altijd stabiliseren zal ooit van kleur verschieten. De vraag is alleen in welk tempo, op wiens bevel en in welke richting.

Virga Jesse


Twee dagen na het Virga Jessefeest in Hasselt
volledig voorzien van bijbels, martelaarskronen
en blauwe rozenkransen staan
de heiligen in hun kartonnen staat:
onwennig verbannen uit
een staalharde tijd in de zachtste
van alle,
maar ze glimlachen niet
van gezondheid zieltogende meisjes
praten niet op de vele terrasjes,
(zwijgzame rupsen in een geurend cocon
volledig zichzelf in wat nog komen moet)
hun innerlijk geplooid in wat van buiten roept
dwaal ik dan door de stad, hoor ik
in de open lucht een a-cappellakoor:
plotseling - opeens is het denken dood –
met Schumann in de oren schuif ik
een levendgeworden heilige in de hemel
waar alleen de moeders wonen

maandag 23 augustus 2010

Het precieze gebruik (3261 - 3280)


Een verheldering van belangrijke begrippen met raadgevingen van de auteur voor hun juiste gebruik (3261 – 3280)
3261. Vlaanderen onafhankelijk?: een lezersbrief op de Knack website: “De verschillende reacties die ik lees over de Vlaamse onafhankelijkheid leren mij dat het louter een geldkwestie is. De Walen profiteren van ons geld, dus de Walen moeten buiten. Eigenlijk dezelfde redenering zoals we die houden voor werklozen en steuntrekkers. Ze profiteren van ons geld, dus zoveel mogelijk de geldkraan dicht. De zieken lijken mij voorlopig de dans te ontspringen want de roepers op dit forum hebben dit niet zo goed in de hand, gezondheid kan voor iedereen plotseling problemen stellen. Om die en ook om andere redenen ben ik niet voor een splitsing van Belgenland, want de "Vlaanderen onafhankelijk" roepende mensen van dit forum zullen zich na de splitsing keren degen de zwakkeren in hun eigen kring. Op die manier kunnen er na een tijdje alleen superieure Vlamingen overblijven. In de geschiedenis heeft zich dat nog eens voorgedaan, wanneer was dat weer? Help mij eens een beetje”.
3262. intellectuele kracht: een op volle toeren draaiend analytisch vermogen is in staat om vijf of zes aspecten van een probleem tegelijk te denken, zelfs als die onderling een contrast vormen. Dat vermogen neemt af naarmate men het samengestelde karakter van het probleem reduceert tot een gering aantal van zijn componenten of uiteindelijk – en dat is het ergst – tot slechts één. Omdat zeer vele, overigens nadenkende mensen in dit opzicht van een geringe spankracht getuigen denken ze daarom niet verkeerd, maar eenzijdig, te eng en, in het ergste geval, al te monocausaal.
3263. Wilders: hoewel hij zijn eigen Über- en Untermenschen creëert is hij volgens velen geen fascist. Maar ook Hitler is langzaam en geleidelijk gegroeid, zowel in zijn ideeën als in zijn praktijken. Als een kandidaat-bewindsman ook maar de geringste Hitleriaanse potentie heeft is het gevaarlijk hem te helpen zijn hand op de macht te leggen.
3264. de laatste neologismen: de escapades van een geborneerde dwaas (Wilders’ daden en opvattingen); tappen (op een hip beeldscherm met de vinger navigeren).
3265. het christelijke CDA: het was ook de christelijke Zentrumpartei die Hitler destijds definitief in het zadel hielp.
3266. na de dictator: als een dictator is gevallen en zijn wanpraktijken te schande gemaakt, komt nog zelden de schuld van de vroegere burgerlijke partijen ter sprake, die, door hun wanbeheer, opportunisme en medeplichtigheid, zowel die verderfelijke persoon als zijn onbeschrijfelijke wandaden mogelijk hebben gemaakt.
3267. de onpopulaire linksen: vaak heb ik mij afgevraagd hoe het komt dat de linkse partijen van alles de schuld krijgen (terwijl de rechtse de grofste intellectuele of morele enormiteiten mogen uitschreeuwen zonder veel schade voor zichzelf). Wellicht gaat iedere politieke waarnemer er onbewust van uit (en dat niet zonder reden!) dat de mensen egoïstisch zijn en dat het linkse, morele taalgebruik daarom niet meer is dan een verhulling van die negatieve kwaliteit. De rechtsen komen zonder schroom uit voor hun belang en wekken daarom geen argwaan. De eerder katholieke middenpartijen zijn ondertussen blijkbaar al zover verwereldlijkt (lees: opgeschoven naar rechts) dat hun huidige onvoorstelbare wendbaarheid, hun principeloos opportunisme geen verbazing meer wekt. Tenslotte zijn zij niet veel meer dan de voorzetting met andere middelen van de eeuwenoude, jesuïtische kerkpolitiek.
3268. een vraag: wat zou Wilders roepen tegen een marxistische partij die de grondrechten wil inleveren om de welstand eerlijk te verdelen? Zou rechts net zo enthousiast in de bres springen voor een democratisch gekozen partij die alle grote bedrijven wil nationaliseren?
3269. dossierverslinders: ten tijde van de verzuiling waren politici goed op de hoogte van wat er onder de bevolking speelde; kerken, vakbonden en het verenigingsleven voedden hen informatie. Dat middenveld verdween en nu zijn zij veranderd in dossierverslinders die van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat aan het vergaderen zijn, maar die zich onbereikbaar houden voor de burgers. Dit alles heeft voorzeker zijn technische redenen, maar daaronder duwt een vreemd, weinig beschreven menselijk verlangen: de wens om in ‘wetenschappelijke’, ‘meer zakelijke’ tijden de complexiteit van menselijke ontmoetingen (en de talloze vormen van veelvuldigheid, gelaagdheid en de daarmee samenhangende onklaarheid en geringere beheersbaarheid) te vervangen door technische, liefst mathematisch berekenbare procedures, die, als de spelregels eenmaal vastliggen, het denken automatiseren en, zo hoopt men, ook de menselijke verhoudingen in strakke schema’s dwingen.
3270. het leven: terwijl de mensen om je heen zich probleemloos vermenigvuldigen wordt je oud in steeds grotere raadsels.
3271. Madame Non: hadden de Vlaamse partijen één dergelijk dame, even strijdvaardig, met een even insisterend champetterkarakter, dan zou het niet bestaan dat het grootste, rijkste en meest bevolkte landsgedeelte voortdurend de duimen legt voor zijn veel geringere tegenstander.
3272. vrees voor techniek: talloze conservatieven uit de laatste twee eeuwen spuwden hun gal over de moderne techniek. Hun motieven (waarop ik hier niet inga) zijn duister, hun angst voor de techniek (en voor de kwaliteit van de mens in het technisch systeem) voor een flink stuk onterecht (en bovendien zijn deze heren te weinig dankbaar, want ze gebruiken allerlei technische snufjes met een voor hun doen zeer onproblematisch aplomb). De telefoon zou leiden tot het einde van de brief. De computer tot het einde van het boek. Maar in werkelijkheid blijken al deze technologieën op onverwachte manieren te worden opgenomen in ons dagelijkse leven en dingen te doen die niet voorzien waren. Brieven schrijven we nog steeds, boeken lezen we nog altijd, maar de telefoon heeft de sociale relaties enorm veranderd en de computer bleek ook vooral een communicatiemedium.
3274. onthouding: Arnon Grünberg in Vrij Nederland: “Ik verhoud mij tot de televisie als een vegetariër tot het vlees.”
3275. intellectuele zwakte: nogal wat denkers houden geen rekening met de graad van verschijnselen. Nemen ze een begrip in de mond of ontwikkelen een welbepaalde redenering, steeds voeren ze die op met volstrekte zekerheid, alsof die begrippen en redeneringen gelden voor de volle honderd procent. Gebrek aan geletterdheid wordt dan -zonder enig ander verklarend alternatief - dé oorzaak van het populisme, de democratie zonder meer dé ideale staatsvorm, de mens blijkt onbetwijfelbaar egoïstisch en dat zit hem volledig in de genen. Wie het graduele karakter van (in het bijzonder menselijke) verschijnselen onder de mat veegt komt al vlug terecht in een of andere vorm van essentialisme of in een variant van het absolute denken. Daardoor houdt hij de deur dicht voor het samengesteld, gelaagd en vaak zelfs tegengesteld karakter van de dingen en toestanden waarover hij nadenkt. Dit soort denken is niet alleen verkeerd, het is ook gevaarlijk en vooral, op den duur, uiterst vervelend en vermoeiend.
3276. vergeten figuren: bijvoorbeeld William Beveridge, een econoom in de geest van John Maynard Keynes die in 1942 de basis legde voor het Engelse sociale verzekeringsstelsel. Dat is iemand naar mijn hart: hij zag de rol van de staat in de juiste verhoudingen: niet als bediller, maar als zorgend voor essentiële collectieve voorzieningen. Beveridge zorgde ervoor dat werklozen niet aan de twijfelachtige genade van het kapitalisme werden overgeleverd.
3277. godsdienst: voor de meesten hooguit een soort atmosferische aangelegenheid, zoiets als koffie met taart. Je kan er tegenwoordig zo gezellig over van mening verschillen.
3278. een rationele optimist: het is een onderdeel van een algemene radicalisering van het denken - de behoefte om het maar eens duidelijk te zeggen – om optimisten en pessimisten radicaal tegenover elkaar te zetten. Het is denken in grote gehelen, ten koste van de nuances. Wanneer de Engelse zoöloog en darwinist Matt Ridley zijn nieuwe boek The Rational Optimist noemt, is hij bezig witte schapen van de zwarte te scheiden. Zijn boek gaat over de manier waarop de welvaart zich ontwikkelt (de ondertitel luidt ‘How prosperity evolves’). In de titel moet je lezen dat Ridley een boek heeft geschreven dat zich teweer stelt tegen een overmacht aan boeken en ideeën met een pessimistische tendens: dat het niet goed gaat met de opwarming van de aarde, dat er te veel mensen op de wereld komen, dat het voedsel door chemicaliën wordt verpest, dat we onze grondstoffen uitputten, dat bij de banken je geld niet meer veilig is, dat het religieuze geloof in de economische groei verwoestend werkt. Mensen die worden aangetrokken door al het negatieve en risicovolle op aarde noemt Ridley ‘apocoholics’. Toch is de tegenstelling niet compleet. Ridley is wel een grote scepticus in vele opzichten (bijvoorbeeld als het gaat over de vraag of de opwarming van de aarde wel zo rampzalig zal uitpakken), maar zijn optimisme berust op geloof in het menselijk vermogen om oplossingen te verzinnen. Hij is geen optimist uit temperament of instinct. Ridley geeft dat oplossend vermogen van de mens een evolutionaire geschiedenis. Het is ontstaan door culturele evolutie. Anders dan de darwinistische verloopt deze evolutie niet door de selectie via de genen, maar door de uitwisseling van ideeën. Dan wordt er nagemaakt, veranderd, geselecteerd, beconcurreerd en verzameld. Door de vrije uitwisseling van kennis en ideeën hoopt de kennis zich op en ontstaat een collectieve intelligentie (die veel sterker is dan de individuele).
3279. ideeën en sex: ‘De moderne geschiedenis’, zegt Ridley, ‘is de geschiedenis van de ontmoeting, de vermenging, het paren en het wijzigen.’ Deze geschiedenis zorgt voor innovaties, want creativiteit en inventiviteit ontstaan door ‘ideas having sex.’ ‘Uitwisseling is voor de culturele evolutie wat sex is voor de biologische evolutie’. ‘Creatie is opnieuw combineren’. Ridley’s voorbeeld van heel verschillende ideeën die het met elkaar doen is het internet: het is een kind van de telefoon en de computer.
3280. optimist tot in de kist: toch is Ridley ook wel een optimistische onnozele hals. In een lange opsomming voorspelt hij voor de rest van de eeuw dat ‘de welvaart zich verder zal verspreiden, de technologie zich gestaag blijft ontwikkelen, de honger zal verminderen, ziekten zullen verdwijnen, het geluk zal toenemen, dat het geweld wegkwijnt, de vrijheid toeneemt, de kennis bloeit, het milieu verbetert en de wildernis zich zal uitbreiden.’ Zoveel zegeningen, dat kan niet meer rationeel zijn.

zaterdag 21 augustus 2010

Het precieze gebruik (3241 - 3260)


Een verheldering van belangrijke begrippen met raadgevingen van de auteur voor hun juiste gebruik (3241 – 3260)
3241. nadenkende mensen: het stemt mij treurig dat ook hooggediplomeerden niet in staat zijn met een flinke dosis argwaan achter de gangbare begrippen te tasten, dat ze met al hun vezels vergroeid zijn met hun klasse en dat ze zichzelf met stalen spijkers op hun van kruisen vergeven land hebben vastgeslagen.
3242. pedagogisch platonisme: zopas ontmoette ik een lerares godsdienst die het jammerlijk vindt dat haar leerlingen teveel aan sport doen. Ze zouden er beter aan doen zich geheel te wijden aan hun studie.
3243. rijke gepensioneerden: evenzeer raak ik ontstemd over het type gepensioneerden, van wie de kinderen goed zijn geplaatst en een huis bezitten: bij iedere nieuwe aankoop wikken en wegen zij hun budget, lezen met een reuzenloepe de reclame-folders en denken drie weken na voor ze beslissen. In die omstandigheden past veeleer een afstandelijke nonchalance in de omgang met hun kapitaal, een steeds maar toenemende distantie ten opzichte van hun bankrekening, die zij – onder de druk van hun te voorzichtige, spaarzame, dit wil zeggen al te angstige karakter – nog altijd niet kunnen opbrengen.
3244. een tragisch cafétype: hoog en rond, alles aan die man is van cirkels, zelfs de kroon van zijn haar, waarvan de krullen als kleine, bolle aureooltjes zijn hoofd doen vonken van levenslust. Zijn zware, door vele jaren van labeur kringvormig geworden boerenhanden draaien om zijn uitdeinend lijf. Maar zo is het helemaal niet met zijn geest: die is vierkant, vol scherpe, explosieve meningen, donderende beweringen en goedgemikte, rechtvoorderaapse uitvallen van woede en verontwaardiging. En wie is de vijand? Dat is de kapitalistische graaier, de zakkenvullende politicus, de van de beurs zwangere bourgeois, die hij allen veracht. Hoog geeft hij op van zijn potentie: op zijn minst eenmaal per dag doet ie het, en dat al jaren lang. ‘Daarom heeft ie zoveel koeien!”, grinniken de stamgasten. Op een dag werd hij een klager. Toen zat hij ineengezakt, stilgeworden aan een tafeltje, midden in zijn treurige zelf. ‘Het is de prostaat!’, stamelde hij. Nu hoor ik dat hij een hartaanval kreeg. Als het de sterken zo vergaat, wat mogen de zwakkeren hopen?
3245. sterke ironie: Koen Meulenaere in Knack: "Waar is de tijd van goedmoedige en welopgevoede televisiekoks als Herwig Van Hove?".
3246. het onwaarschijnlijkste oxymoron: een eenvoudig mens (en dat in alle betekenissen van het adjectief!).
3247. voornaamheid: voornaamheid heeft vele gestalten, maar één ervan is zonder twijfel de weigering van een gerijpt mens om zich te laten meevoeren door abstracte idealen van welke aard ook , die – al zijn ze soms noodzakelijk als regulatieve ideeën – geen andere grond hebben dan de menselijke zwakheid en de wens ergens een houvast te vinden.
3248. de schoonheid (1): de evolutionaire psychologen leren ons hoe symmetrie ons pleziert. Maar misschien is dat plezier niet veel meer dan ordinaire waarnemingsluiheid: symmetrische delen maken het geheel onmiddellijk overzichtelijk. Het ene deel wijkt niet af van het andere en spiegelt het. Het brein moet disparate, afwijkende, onharmonische, op het eerste gezicht niet bij elkaar passende elementen niet langer moeizaam tot een geheel construeren en vindt dat aangenaam.
3249. de schoonheid (2): op dezelfde manier kan iedere vorm van voorspelbaarheid in de kunst (de vertrouwde kenmerken van het genre, de herhaling, de strofenbouw, het metrum, de muzikale maat, het regelmatige ritme, de harmonische opbouw) het brein onmiddellijk gunstig stemmen. En dergelijke min of meer klassieke kunstopvatting waarin orde en regelmaat het hoge woord voeren, heeft succes omdat ze een imaginaire tegenstem is tegen de vele disharmonieën van het contingente, onvoorspelbare leven. Daarom zoekt men in de moderne kunst (die het lelijke en de dissonant prefereert) naar de revelatie van het échte leven dat zowel in het samenspel van de abstracte begrippen, de dagelijkse gemeenpraat als in de mooie kunsten verdwenen lijkt te zijn. Men kan echter niet verwachten dat het gemiddelde brein dat zomaar voor lief neemt.
3250. de laatste neologismen: een hond zou er zijn ketting voor doorbijten (sex); een achterhoedeschoffie en een slijmbal (Hitler volgens zijn kameraden in WO I); zijn kwaliteiten als pretletter (Hans Wiegel).
3251. de reddende Walen: gelukkig lees ik dat Waalse toegevingen op communitair vlak zullen moeten worden gecompenseerd door Vlaamse toegevingen op het domein van de sociale en financiële politiek. Met besparingen van om en bij de vijfentwintig miljard euro voor de boeg zou het omgekeerde een ramp zijn, want de Vlamingen zijn onwaarschijnlijk rechts.
3252. de Roma’s: Sarkozy wil de Roma’s uit Frankrijk weg. Door een publieke demonstratie van zijn racistische durf wil hij zijn tanende populariteit opkrikken. Dat hij daardoor zijn morele kwaliteit (en die van zijn land) eens te meer doet zakken raakt geen mens. Dat hij daardoor het in Europa overal rondwaggelend monster van de vreemdelingenhaat adrenaline inspuit is niet zijn zaak.
3253. geld maakt gezond: wie meer verdient is veel minder afwezig op het werk. Dat blijkt uit cijfers van het sociaal secretariaat SD Worx. De werknemers die maandelijks tussen de 1.000 en 2.000 euro bruto verdienen waren in de maand juni 3,33 procent van hun normaal te presteren arbeidstijd afwezig wegens ziekte. Bij werknemers die bruto tussen de 3.000 en 4.000 euro verdienen, zakt het ziekteverzuim al tot 1,67 procent. De groep met een brutoloon van meer dan 7.000 euro was in juni niet meer dan 0,8 procent van de tijd afwezig door ziekte. De cijfers slaan enkel op het kortdurend ziekteverzuim van minder dan een maand. Daarna is een zieke werknemer niet meer ten laste van het bedrijf, maar van de ziekteverzekering.
3254. het gelukkige België: België telt tweeduizend zelfdodingen per jaar, of gemiddeld zes per dag, waarmee ons land ruim boven het wereldgemiddelde uitsteekt. Dat schrijft La Dernière Heure. Het gaat om de eerste doodsoorzaak door externe factoren. Twee tot drie keer meer mannen dan vrouwen plegen zelfmoord.
3254. mislukkingen: Eric Hobsbawm in een artikel: “Socialism failed. Capitalism is bankrupt. What comes next?”.
3255. geld: Joseph Brodsky: “Te samen met lucht, aarde, vuur en water is het geld het vijfde natuurelement waarmee de mens het vaakst wordt geconfronteerd.”
3256. het neoliberalisme: het succes van deze perfide ideologie is mede te danken aan haar vermomming als een uitermate realistisch anti-utopisme, dat tegenstanders als het communisme (met zijn totalitaire verschrikkingen) ver van zich wist te houden. Maar deze ideologie is zelf een utopie, die zich ver boven de feiten verheft. De financiële crisis liet zien hoe moeilijk het was voor de bankiers (en alle goeroes van het neoliberalisme) de utopische onderbouw van hun opvattingen los te laten, zelfs toen ze oog in oog stonden met hun eigen ondergang.
3257. dé redding voor mannen: de anticonceptiepil maakt sommige delen van het vrouwelijk brein groter, zo blijkt uit onderzoek. Vooral het gedeelte dat verantwoordelijk is voor gesprekken voeren, is groter dan bij vrouwen die de pil niet gebruiken. Ook de gebieden die essentieel zijn voor het geheugen en sociale activiteiten worden groter door pilgebruik. De hersendelen van vrouwen groeien dan met ongeveer 3 procent.
3258. Gods bijzondere liefde: volgens een Spaans spreekwoord geeft God bij voorkeur amandelen aan de mensen die geen tanden hebben.
3259. hedendaagse idealisten: zet drie idealisten in één kamer en je moet heel spoedig een milieuontheffing aanvragen wegens de zuurgraad.
3260. de duivel komt langzaam: op dit moment is men bezig het blonde beest Wilders, die groepen mensen onder meer hun godsdienstvrijheid wil afpakken, salonfähig te maken. Wat de gevolgen van dit vermoedelijk desastreuze experiment zullen zijn zal de volgende jaren in Nederland blijken.

vrijdag 20 augustus 2010

Max Stirner


Ons oorspronkelijk, onuitroeibaar egoïsme.

Het volgende fragment komt uit het schandaalverwekkende werk van Max Stirner De enige en zijn eigendom (1844), ABB, Brussel, 2008, 198 p. Vertaling uit het Duits: Thomas Eden en Widukind De Ridder. De hoofdthese van de anti-hegeliaan Stirner is zijn bewering dat de mens van nature een egoïst is zodat alle idealen, zingeving en iedere vorm van geloof (in het vaderland, God, de mensheid, de wetenschap an sich enz.), die hem van buiten uit worden opgelegd, hem vervreemden van zijn eigenlijke kern. Daarmee is hij in allerlei opzichten een voorloper van Nietzsche en Freud. Het komt mij voor dat geen enkel ernstig wijsgerig anthropoloog zijn inzichten kan negeren.
Iedereen is oorspronkelijk vrij omdat hij niets dan zichzelf erkent; hij hoeft zich niet eerst te bevrijden omdat hij van tevoren alles buiten zichzelf verwerpt, omdat hij niets hoger schat dan zichzelf, niets hoger aanslaat, kortom omdat hij van zichzelf uitgaat en “tot zichzelf komt”.
Bevangen in het kinderlijk respect werkt hij er niettemin al aan zich uit deze bevangenheid “te bevrijden”. De eigenheid werkt in de kleine egoïst en verschaft hem de begeerde vrijheid.
Duizenden jaren van cultuur hebben voor jou verduisterd wat je bent, hebben jou doen geloven dat jij geen egoïst bent, maar tot idealisten (“goede mensen”) geroepen bent. Schud dat af! Zoek niet de vrijheid die je juist van jezelf berooft in de “zelfverloochening”, maar zoek jezelf, word egoïst, laat ieder van jullie een almachtig ik worden. Of duidelijker: erken alleen jezelf weer, erken alleen maar wat jij werkelijk bent en laat jouw huichelachtig streven varen, jouw dwaas verlangen iets anders te willen zijn dan jij bent. Huichelachtig noem ik jullie omdat jullie toch al deze duizenden jaren egoïsten gebleven zijn, maar slapende, zichzelf bedriegende, gekke egoïsten, jullie heautontimorumenen, jullie zelfpijnigers. Nog nooit heeft het een religie aan toezeggingen en “beloften” ontbeerd die naar het hiernamaalse of het tegenwoordige leven verwijzen (een “lang leven”, enz.), want baatzuchtig is de mens en “voor niets” doet hij niets. Maar dan: “Het goede omwille van het goede doen” zonder uitzicht op beloning? Alsof ook hier in de bevrediging, die dit zou verschaffen, niet de beloning opgesloten zou liggen. Dus ook de religie is op ons egoïsme gegrond en zij buit jullie uit; berekend op onze begeerten, verstikt ze vele andere omwille van één. Dat is dan het verschijnsel van het bedrogen egoïsme waarbij ik niet mijzelf bevredig, maar één van mijn begeerten bv. het streven naar gelukzaligheid. De religie belooft mij het “hoogste goed”; om dit te verkrijgen sla ik geen acht meer op één van mijn andere begeerten en bevredig hen niet. Al jouw doen en laten is een ongegarandeerd, heimelijk, bedekt en verborgen egoïsme. Maar een egoïsme waar jezelf niet voor uit wil komen, dat jij voor jezelf verborgen houdt, dus geen openbaar of openlijk, dus onbewust egoïsme is daarom geen egoïsme, maar knechtschap, dienstbaarheid, zelfverloochening. Jullie zijn egoïsten en jullie zijn het niet omdat jullie het egoïsme verloochenen. Waar jullie het het meeste om lijkt te gaan daar hebben jullie aan het woord “egoïsme” afschuw en verachting toegevoegd.
Mijn vrijheid verzeker ik me tegenover de wereld in die mate dat ik me de wereld eigen maak d.w.z. haar voor mijzelf “win en inneem”, door welke macht dit ook zij, door die van de overreding, van het verzoek, van de categorische eis, ja zelfs door huichelarij, bedrog, enz.; want de middelen die ik daartoe gebruik, richten zich naar datgene wat ik ben. Ben ik zwak, dan heb ik alleen maar zwakke middelen zoals de net genoemde, die toch voor een tamelijk groot deel van de wereld goed genoeg zijn. Bovendien zien bedrog, huichelarij en leugen er erger uit dan zij zijn. Wie heeft niet ooit de politie, de wet bedrogen, bij het ontmoeten van de rechtsdienaar snel het gezicht van loyale eerzaamheid opgezet om een bedreven onwettelijke daad te verbergen, enz.? Wie het niet, gedaan heeft, heeft zich juist geweld aan laten doen: hij was een zwakkeling uit geweten. Ik voel mijn vrijheid al verkleind doordat ik tegenover een andere (zij dat andere iets willoos zoals een rots of een willende zoals een regering, een individu, enz.) mijn wil niet kan doorzetten; mijn eigenheid verloochen ik als ik mijzelf — ten opzichte van het andere — opgeef d.w.z. toegeef, afsta, mij onderwerp, dus door onderworpenheid, onderwerping. Want het is iets anders als ik mijn tot nu toe gevolgde handelswijze opgeef omdat ze niet naar het doel voert, dus van een verkeerde weg afwijk, iets anders wanneer ik mij gevangen geef. Een rots die mij in de weg staat, ga ik zolang uit de weg tot ik kruit genoeg heb om haar uiteen te laten springen; de wet van een volk ga ik uit de weg tot op het ogenblik dat ik kracht genoeg verzameld heb om haar ten val te brengen. Omdat ik de maan niet kan pakken, moet ze me daarom “heilig” zijn, een Astarte. Zou ik jou maar kunnen pakken, dan zou ik jou echt pakken en een middel vinden om tot jou op te klimmen, ik zou me door jou niet laten afschrikken! Jij onbegrijpelijke, jij zult maar zolang onbegrijpelijk voor me blijven tot ik de macht van het begrijpen verworven heb en jou mijn eigen noem: ik geef het niet op tegen jou, maar wacht alleen mijn tijd af. Al stel ik me op dit moment tevreden met jou iets te kunnen toedichten, toch blijf ik het met jou van plan.

zondag 15 augustus 2010

Het ik als een vraagteken


Toen ik niet meer wist hoe ons heette ...
Sasja Janssen (1968) laat in haar tweede bundel (Wie wij schuilen, Querido, 2010) zien wat er gebeurt wannneer je jezelf niet als iets vanzelfsprekends ziet. De opgeroepen wereld blijkt ongrijpbaar en instabiel, of liever: het product van aanvechtbare hypothesen. Je weet niet of je als lezer in deze poëzie mag binnenkomen en al helemaal niet of je dat wel wilt. Dit is geen poëzie om van te houden, maar dat is precies waarom het hier gaat: de dichter weet immers niet wij we zijn.
Mannin
Gisteren was de familie bijna op, ons was ons, maar niet meer vandaag.
Eerst stormde het mispels, daarna kwam de regen die lui over ons viel.

We dachten nog zomerdagen, ook die raakten leeg.
Ik nam een koffer en liep door kromme weilanden, de zwarte paarden spiegelden
jou in hun vel. Een varkensboer hoedde mij tot het ochtenddonker en ik vluchtte
naar waar jij ons verstoft had. Daar at ik van sprinkhanen hun groene vlees.

Toen ik niet meer wist hoe ons heette, heb ik mij begraven bij vreemde ouders,
ik kon van iedereen het langst mijn adem verbergen. Toch wekte een vroeg uur mij,
en versleepte ik mijn koffer met kleine bezittingen steeds weer.

zaterdag 14 augustus 2010

Het precieze gebruik (3221 - 3240)


Een verheldering van belangrijke begrippen met raadgevingen van de auteur voor hun juiste gebruik (3221 – 3240)
3221. de burger: hoe veelvoudig, gelaagd, onontwarbaar was de gemiddelde negentiende-eeuwse burger! De levenswijze van de hogere klassen en die van de lagere trokken tegelijk aan hem, vierendeelden zijn verlangens en maakten hem tot zowel een bewonderaar als een verachter van én de bohémien én van de fijnbesnaarde pianospeler in zijn salon. Wie drukte hij al niet aan het hart? Zowel de industriële en de koloniale uitbuiter als de liefderijke charity ladies, Dr Jeckill én Mr Hyde, de met goede smaak en sierlijke manieren omhangen dandy’s én de stinkende paupers in de romans van Charles Dickens. En van zo’n samengesteld monster, met de meest wildgedecoreerde étages in zijn ziel, zijn wij de erfgenaam.
3222. Weerwerk in het Frans: een zeer interessante, aan mijn blog verwante site is Collectif: les mots sont importants. Ik citeer uit de Préambule: “Les mots sont importants : vivre dans l’omission de cette évidence laisse la voie libre aux plus lourds stéréotypes, amalgames, sophismes et présupposés clôturant la pensée et la création mieux que ne le ferait la plus efficace des censures. Il n’est évidemment pas question pour nous de dicter la bonne manière de penser ou de parler, pas plus que de dresser une liste des mots interdits. Mais si nous ne prétendons pas connaître la bonne façon de parler, nous considérons qu’il y en a indéniablement de mauvaises. »
3223. waarom de linksen achteruitgaan: zij durven hun oude, nog altijd waardevolle ideeën alleen aan het burgerpubliek offreren in een erg verdunde, homeopathische dosis. Deze ideologie van de niet-ideologie is desastreus.
3224. besparingen: vóór de besparingen zijn uitgetekend en uitgevoerd veert de economie al aanzienlijk op. Om die te redden zijn besparingen dus onnodig. Wie het tegendeel blijft beweren is een perfide ideoloog.
3225. de klassenstrijd: Warren Buffet: ‘De klassenstrijd bestaat inderdaad, dat is een feit. Maar het is de mijne, de klasse van de rijken, die deze oorlog voert en wij zijn bezig hem te winnen”.
3226. pessimisme: omdat pessimisten nooit verwachten dat iets op wieltjes loopt hebben zij de grootste capaciteit voor waardering: ze hebben ontzag voor zachte regen, goedgesmeerde fietskettingen en de geur van vers gemaaid gras.
3227. het onderwijs: waar men leert hoe de kost te verdienen en niet hoe te leven. Wie het laatste opvat als niet veel meer dan het eerste vindt dit helemaal niet erg. Omdat zo'n persoon de stijl, de ethische kwaliteit en iedere vorm van innerlijke distinctie uit het leven wegdrukt misprijs ik hem.
3228. context: het is uiterst gevaarlijk het monster Hitler vanuit zijn context te verklaren. Het is als een kanker in zijn context plaatsen. Toch móet het, want wie contexten kan lezen voelt al vooraf de wind van ieder Nieuw Enthousiasme.
3229. Hitlerfans: er komt een onderzoek naar de contacten tussen het Wagnerfestival (die Bayreuther Festspiele) en het nationaalsocialisme. Het project moet de verstrengeling tussen de nazaten van de Duitse componist Richard Wagner en het Hitlerregime blootleggen. Het onderzoek volgt op het overlijden van Wolfgang Wagner, die op 21 maart van dit jaar op 90-jarige leeftijd stierf. Hij leidde het festival in Bayreuth meer dan een halve eeuw en werd in 2008 opgevolgd door zijn dochters Katharina Wagner en Eva-Wagner Pasquier.
3230. esthetiek: ethiek staat hoger dan esthetiek. Je slechte daden bijkleuren door hun duivelse grootsheid, hun natuurlijk pathos, hun wreedaardige schoonheid of hun groot cultureel belang gaat daarom niet op.
3231. rechtse intellectuelen: de lijst van hun namen is treurig lang, maar een van de belangrijkste en de meest barbaarse was Thomas Malthus. Het is niet omdat hij in een zeker opzicht figureerde als een inspirator voor Darwins evolutietheorie dat zijn wreedaardige ideeën opeens van een aureool moeten worden voorzien.
3232. wilde cijfers uit de Wall Street Journal: Larry Ellison, de oprichter van de Amerikaanse softwaregigant Oracle streek in de loop van zijn carrière maar liefst 1,84 miljard dollar op aan verloningen. In de lijst wordt hij gevolgd door Barry Diller, die ongeveer 1,14 miljard dollar kreeg van IAC/Interactive en het onlinereisburau Expedia. Op de derde plaats staat de algemeen directeur van Occidental Petroleum, Ray Irani, die in totaal 857 miljoen heeft vergaard in de afgelopen tien jaar. En met die onvoorstelbare, weerzinwekkende getallenmagie gaat de krant nog een tijdje door.
3233. de huizenmarkt: de huizenmarkt herstelt zich, maar de inwoners niet.
3234. de economie: de economie herstelt zich, maar de economen kunnen wel fluiten naar hun goede naam.
3235. plebejische cafés: zeer tegen de zin van mijn vrouw verkeer ik graag in plebejische, doorrookte en door het geëlleboog van generaties totaal uitgeleefde cafés. Wat ben ik meer dan een door onverdiend geluk aan het gevaar ontsnapte intellectueel? Op mijn manier een graaier naar beneden? Een verrader van mijn afkomst, van het al lang gestorven schorem uit de straat in mijn geboortedorp? Allemaal min of meer kwaadaardige Wannes Rapsen, te laat geboren en bitter, onaangepaste sujetten die hun weg in de moderne tijd niet konden vinden en koppig hun bijna barbaars verleden op hun figuur, hun kleren en hun platte manieren bleven plakken. Iedere pint die ik daar drink, draag ik op, offer ik: een late rebellie, een tegengif tegen het streepjespak, een banale vloek over de witgesteven beffen.
3236. cafétypes (1): in een volkscafé in Merksem zit de buikige vijftiger aan de toog, een schelp bruin bier voor zijn neus. Iedere klant dwingt hij naar buiten. De voorgevel van het onaanzienlijke etablissement is voor een uur zijn allerpersoonlijkst museum: zijn nieuwe, witte, van glanslak en fietsvet blinkende racefiets staat er ten toon, voorzien van alle tuig, de dérailleur als een trots opgehouden erectie op het achterwiel.
3237. cafétypes (2): is het zijn oude vader die hij in een rolstoel op het terras in de zon parkeert? Oud als die is en beverig drinkt hij toch een stella en steekt een sigaret op. Op zijn minst vijf voorbijrijdende chauffeurs toeteren als ze hem zien. Is hij de godfather van de buurt? De succesvolste duivenmelker? En degene die misschien zijn zoon is: zelf om en bij de vijftig, twee meter hoog, uiterst slank, met alle vingernagels bloedrood geverfd, draagt een paardenstaart, een baseballcap met een te grote, al te modieuze klep. Hij showt aan zijn linkerpols een dameshorloge. Hij drinkt zijn bier met een rietje. In welk verhaal speelt hij een rol? Hoe draait de Fortuin haar rad door zijn dagen?

3238. cafétypes (3): het café hangt vol foto’s van motorbikes. Amper een duim hoog komt een bejaarde, plaatselijke held door de deur. Alles aan hem is zwart leder, zijn broeksriem blinkt van de verzilverde hakenkruisen en aan zijn lendenen tingelt allerlei heen en weer zwaaiend, schitterend metaal. Zijn grijze haar zit in plukken over zijn kalende schedel en op zijn armen vormen donkere tatoeages een verlengstuk van de kleur van zijn outfit. Zijn laarzen maken lawaai op de stenen vloer. Hij groet in schorre staccato’s en hij klopt iedereen op de schouder. In welk stuk speelt hij de macho? Waarom moet hij wel rinkelen van mannelijkheid?
3239. de intellectueel: hij verveelt zich nooit. Ook als hij alleen is voert hij een spannend gesprek met zichzelf.
3240. de jongeren: ik kom ze vaak tegen, dit soort van voor mij onbegrijpelijke jongeren. Hun ziel lijkt van beton, hun blik is ijzig. Al hebben ze gestudeerd en verdienen ze aardig, hun werk lijkt hen niet te interesseren. Over de politiek spreken ze niet, ze lezen geen boeken en de krant soms en alleen op internet, over hun vele reizen hebben ze weinig te vertellen. Is het de ingewikkeldheid van hun beroepsleven? De torenhoge eisen die men hen stelt? Het moet eenzaam zijn in die noordpoolachtige, onontdooibare zielen.

vrijdag 13 augustus 2010

Het precieze gebruik (3201 - 3220)


Een verheldering van belangrijke begrippen met raadgevingen van de auteur voor hun juiste gebruik (3201 – 3220)
3201. de grootse wetenschappelijke prestaties van de mens: hoe is het denkbaar dat de kleine, op talloze manieren door zijn lichamelijkheid, zijn beperkte mogelijkheden en de omstandigheden geremde mens, tot zulke inventieve en inderdaad bewonderenswaardige wetenschappelijke prestaties in staat is? Zijn die geen teken van zijn grootheid, zodat iedere antropologie die de kleinheid van de mens onderstreept daardoor wordt gelogenstraft? Het wetenschappelijke ik is echter van een bijzondere aard: het gaat daar om een van zoveel mogelijk empirie ontdaan transcendentaal ik, dat juist in zijn bovenpersoonlijke verruiming voor een stuk, maar niet helemaal aan zijn beperkingen ontsnapt. Een dergelijk ik denkt over een tijdspanne van jaren, decennia en soms over eeuwen, zet de invloeden van de eigen omgeving zo veel mogelijk tussen haakjes, zet zich op een afstand van het eigen voordeel en van allerlei troost die ideeën kunnen bieden. Zo ontsnapt het aan de beperkingen van ruimte en tijd. Het wordt voortdurend beoordeeld, geprezen en terechtgewezen door vakgenoten in peer-reviews en geruggesteund door de harde experimentele methode. Zo vindt het – precies omdat het is losgemaakt van zijn individuele zwaktes, bekoringen en schijnbewegingen - zijn sterkte, die weer heel nieuwe zwaktes genereert. Maar daarover een andere keer.
3202. vooroordelen (1): de migratie moet ingeperkt. We hebben ons heel lang gefocust op vergrijzing, lage geboortecijfers en hogere levensverwachting. En dat terwijl, zeker in een klein land als België met een internationaal karakter, migratie een positieve invloed heeft op deze problemen.
3203. vooroordelen (2): het vooroordeel is zonder twijfel het vertrekpunt van het denken. De opvoeding betekent aanvankelijk niet veel meer dat het gewillige inslikken van voorgekauwde schema’s, ruwe benaderingen, idiote gemeenpraat en de daarbij passende emoties, fantasieën en houdingen. Maar dat betekent geenszins dat het denken daaraan niet kan (en moet) ontsnappen.
3204. de nieuwste neologismen: de billenparade van Sloggi; Nengels (het Engels van Vlaamse of Nederlandse professoren); zitten mokken op de molshoop van zijn gelijk; een meteorenspektakel.
3205. rechtvaardigheid: Yves Desmet in De Morgen: “Tony Hayward, de baas van BP die niet echt uitblonk bij de aanpak van de grootste olieramp uit de Amerikaanse geschiedenis, stapt op. Voor u de behoefte voelt om met hem medelijden te krijgen: zijn ontslag veroordeelt hem niet meteen tot de bedelstaf en hij hoeft zich evenmin als werkloze in te schrijven. Volgens zijn contract krijgt hij een vertrekbonus van 1,2 miljoen euro. Daarbovenop komt een combinatie van aandelenopties en pensioenbonussen die kunnen oplopen tot bijna 14 miljoen euro (…). Hayward is overigens niet de enige. Richard Fuld, de man die Lehman Brothers naar de ondergang leidde en daarmee de wereldwijde financiële crisis in gang zette, verdiende in de tien jaar daarvoor 456 miljoen dollar. Het maakt de stelling aan werkgeverszijde dat arbeid te duur wordt, onder meer omwille van te dure opzegvergoedingen, toch een beetje hol. Zeker wanneer over de beperking van deze exorbitante bonussen, toch even een politiek gespreksonderwerp na de redding van de banken, niet veel meer gehoord wordt.”
3206. vooroordelen (3): de angst van de Belgen voor criminaliteit, immigratie en integratie is bijna verdubbeld ten opzichte van 2009, terwijl gezondheidszorg, onderwijs en huisvesting de minste van hun zorgen zijn. In feite neemt de criminaliteit voortdurend af en de afbouw van de welvaartstaat staat voor de deur.
3207. angstaanjagerij en de gevolgen daarvan: een gezond individu, dat al eens kranten leest, moet goed zijn in de levensreddende kunst van het schouderophalen. Op één pagina van een website van een krant lees ik: amper de helft van de Vlaamse vrouwen laten zich screenen op borstkanker; er zijn gevaren verbonden aan i-dosing (het gaat daarbij om muziek die bestaat uit elektronische klankpatronen die de luisteraars in een roes brengen); de vergrijzing brengt onze levensstijl in gevaar; trappen en slaan tijdens de slaap duidt op dementie; drinkyoghurts bevatten tot twaalf klontjes en veel te veel kleurstoffen; de achteruitgang van fytoplankton bedreigt de hele voedselketen; minder lichamen zijn beschikbaar voor wetenschappelijk onderzoek; een asteroïde op weg naar de aarde zou Londen kunnen wegvagen. De overdreven ‘verwetenschappelijking’ van het alledaagse leven (die zo zijn eigen redenen heeft, zoals het werven van onderzoeksfondsen en het vullen van krantenpagina’s) maakt de mensen bang. Geen wonder dat zij die angst concretiseren en lokaliseren in bepaalde groepen, personen of toestanden, die ze menen te kunnen aanpakken.
3208. tegen de reductionisten: overal in het land kan de verstokte reductionist de volgende tekst lezen en erover mediteren: “Open a Coke. Find happiness.”
3209. populisme: men spreekt van links en rechts populisme, alsof het democratische midden de norm is. Dit midden (ook het zogenaamde travaillistische deel daarvan) lijdt aan een veel ergere kwaal: het is met handen en voeten gebonden aan de kapitalistische broodheren van bovenaan, zodat hun praktische politiek alleen die speelruimte krijgt die niet raakt aan het belang van deze machtige groepen en individuen. Vooral dáárom veroorzaken zij de populistische politieke waanzin.
3210. de morele mens: hoewel hij zeldzaam is, bestaat hij. Men kan hem vinden als men waarneemt dat iemand de rechtvaardigheid en/of de waarheid onvoorwaardelijk laat prevaleren op een lokkend, voor hem bereikbaar succes.
3211. rechtse filosofen: bijvoorbeeld Alain Finkelkraut, die een nieuwe God heeft uitgevonden, een nieuwe reden om ootmoedig te knielen: de cultuur. Deze tekst komt uit een pleidooi (2003) tegen hoofddoeken op school, en veiligheidshalve laat ik het onvertaald: ‘...le foulard est aussi une manière de dire aux professeurs : il y a quelque chose pour nous qui compte davantage que la culture que vous nous enseignez. Il y a, dans le foulard, un mélange de soumission des femmes et d’arrogance qui est une insulte à l’enseignement. Mais l’école est aussi un espace sacré. Devant la culture on s’incline, on baisse la tête, et cela je crois qu’on peut le demander à tous.’
3212. kritische scholen: tegen Finkelkrauts nieuwe religie zet Joris Note zich zeer terecht af (in Knack): “Ik wil alleen zeggen, enerzijds, dat ‘de’ cultuur die gisteren algemeen erkend was (dat gold in 1967 nog voor Van Schendel) het vandaag niet meer is en morgen godweet weer wel; en anderzijds dat het, mede daarom, de plicht is van alle scholieren en alle andere mensen om met kritisch oog en oor ‘de’ cultuur te benaderen die ze opgedist krijgen. Zonder devote buigingen. Maar waar komen de kritische oren en ogen vandaan? Je zult ze altijd deels buiten het onderwijs moeten opdoen, maar het is wenselijk dat de school daarbij helpt – dat ze dus helpt zichzelf te ondergraven”.
3213. nieuwe reclameslogans: met bier in ’t bed; de meeneembare Oudheid; de nietgelezen Nietzsche.
3213. Proust en zijn stijl: uit de Glimpen van Paul Claes (Knack): “ Waarom Proust lezen? Voor een zin als deze: ‘Un petit coup au carreau, comme si quelque chose l’avait heurté, suivi d’une ample chute légère comme des grains de sable qu’on eût laissés tomber d’une fenêtre au-dessus, puis la chute s’étendant, se réglant, adoptant un rythme, devenant fluide, sonore, musicale, innombrable, universelle: c’était la pluie.’
3214. van dezelfde Glimpenman: “Globalisering: 21ste-eeuws eufemisme voor kolonialisering”.
3215. extreem links: Benno Barnard in Knack: “Bij de baard van Karl Marx, het is toch altijd weer hetzelfde: erg Links wordt onweerstaanbaar aangezogen door de vortex van het totalitarisme”.
3216. vals argument: het is onwaarschijnlijk idioot een persoon die een linkse idee verkondigt Stalin voor te voeten te werpen. Op den duur mag je niet eens meer proberen rechtvaardig te zijn, of ze denken dat je een goelag wil openen.
3217. waarom links achteruitgaat: de SP.A schepen van Leefmilieu overweegt om OCMW-steuntrekkers te verplichten het onkruid in de straten te wieden. Reden? Er bestaat daartegen geen wetgeving, maar wel tegen het gebruik van pesticiden.
3218. economisch en financieel optimisme: Ewald Pironet in Knack: “Tussen haakjes: toen de catastrofale gevolgen van de bankencrisis duidelijk waren, werd luid geroepen dat er maatregelen moesten komen om een herhaling te voorkomen. Er zou over gewaakt worden dat de bankiers minders risico’s zouden nemen, de bonussen moesten aan banden worden gelegd, de ratinghuizen worden aangepakt, enzovoorts. Twee jaar later blijkt van dit alles nauwelijks iets in huis gekomen”.
3219. verplicht optimisme: optimisme is een morele plicht, zei Karl Popper, maar hij leerde ons ook dat we op zoek moeten gaan naar de zwarte zwaan.
3220. onze staatschuld en de broeksriem: dezelfde Ewald in hetzelfde tijdschrift: “Het terugdringen van de staatsschuld wordt een voorname opdracht voor de volgende regering. Het Planbureau heeft ondertussen becijferd dat met een ongewijzigd beleid onze overheidsschuld tegen 2015 stijgt naar 106 procent van het bbp. Als de nieuwe regering erin slaagt om tegen 2015 opnieuw een begrotingsevenwicht te bereiken, waarvoor structureel 22 miljard euro moet worden gevonden, dan wordt de schuld teruggedrongen tot 91 procent. Het maakt meteen duidelijk dat we dan nog steeds ver verwijderd zijn van het toch al hoge niveau van 84 procent van het bbp eind 2007. Om nog maar te zwijgen van 60 procent, de schuldgraad die de Europese landen volgens het verdrag van Maastricht moeten nastreven. En dan hebben we het nog niet gehad over de stijging van de pensioenuitgaven en de kosten van de gezondheidszorg, als gevolg van de vergrijzing, die de staatsschuld nog zullen verzwaren. Meer dan tien jaar lang zullen we de broeksriem moeten aanhalen”.

donderdag 12 augustus 2010

Dawkins gevaarlijke rechtlijnigheid


De scherpe tong van het rationele gelijk

De atheïstische bioloog en professor Richard Dawkins heeft de discussie over de boerka in Groot-Brittannië weer nieuw leven ingeblazen door het islamitisch kledingstuk met een vuilniszak te vergelijken. Dawkins maakte de vergelijking met een 'full bin-liner thing' in een interview met de Radio Times naar aanleiding van zijn documentaire over het gevaar van religieuze scholen, aldus The Telegraph.

Met zijn opmerkingen over het islamitische kledingstuk heeft Dawkins zich de woede op de hals gehaald van moslimgroepen, die hem onwetendheid en islamofobie verwijten. Maar Dawkins blijkt bij zijn uitlatingen.

In The Daily Mail zegt hij een viscerale afkeer te hebben van de boerka omdat het voor hem een symbool is van de onderdrukking van vrouwen. Dawkins vindt echter niet dat de Britse regering het voorbeeld moet volgen van de Franse regering, die de boerka (die het hele lichaam omhult) en de nikab (een gezichtsbedekkende sluier) in het openbaar wil verbieden. Volgens de professor druist dat in tegen de individuele vrijheid en de vrijheid van keuze.
De Britse minister van immigratie Damian Green heeft al aangekondigd niet van plan te zijn de boerka te verbieden. Volgens The Daily Mail wil 67 procent van de Britten echter dat het kledingstuk wordt verboden.

Praal en haar alternatief


In het museum van Roubaix

tussen de
hautaine, witmarmeren sikjes
van Napoleon De Derde,

van oudsher moeder en minnares
omarmt zij
haar kaalgeworden, bepaald niet keizerlijke
haar late eerstgeborene

kome wat kome, denkt hij,
die veldslag heb ik voor altijd gewonnen.

zondag 8 augustus 2010

Het precieze gebruik ( 3181 - 3200)


Een verheldering van belangrijke begrippen met raadgevingen van de auteur voor hun juiste gebruik (3181 – 3200)
3181. de betekenis van woorden: als de leden van de onderste klassen zich overgeven aan seksuele avontuurtjes of aan een overdadige comsumptie heet dat vulgair. Als de heren in gestreepte maatpakken dat doen heet het levenskunst.
3182. stijl: het ‘hoe’ van menselijke aangelegenheden bepaalt blijkbaar mede de inhoud ervan. Op de inhoud van onze levens (gegeven als die is door onze lichamen, de de plaats en tijd van onze geboorte, onze cultuur) hebben we weinig greep. Op het ‘hoe’ lijken we meer vat te hebben. Misschien is de stijl dan ook de plaats van onze vrijheid, een open speelweide waarop vooral de kunstenaars als ons grote voorbeeld ronddartelen.
3183. een bestiale oerdaad: ik raad iedere verstokte spiritualist aan in een eethuis eens goed naar zijn naasten te kijken. Hoe ze als roofdieren, als Pavlovhonden wachten op hun bord, het dan bekijken met bijna dierlijke voorpret, hoe ze de prooi in de mond brengen, begerig, likkebaardend, gulzig, soms loopt het sap hen over de kin, hoe ze verscheuren met gewapende tanden, hoe ze malen, slikken en nu en dan de lippen likken. Denk de servetten weg, het bestek, de gevatte opmerkingen tussen de snelle happen door en je ziet wat we zijn, wat we waren en wat we met enig succes bezweren door de wonderlijke magie van de stijl.
3184. de christenen: ze ergeren me. Ik stoor mij voortdurend aan de aanmatiging waarmee ze in het publiek het alleenrecht opeisen op de uiteindelijke waarheid en de diepste gronden van moraal. Als ze daarentegen oog in oog staan met hun eigen leugenachtigheid of met de groffe immoraliteit van hun daden kunnen ze niets beters bedenken dan het excuus van die andere absolutist, de filosoof Hegel: “Ik ben niet het ideaal, alleen maar maar een wegwijzer ernaar.”
3185. de Belgische zelfstandigen: deze beroepsgroep, zo gepokt en gemazeld in het vrije ondernemerschap, waarvan talloze leden in hun slaap een erectie krijgen als ze dromen van het katijf Thatcher, eist nu gelijkheid van pensioen. Gelijkheid, een waarde die ze decennialang als een versleten, onnozel en verfoeilijk restant van de Grote Revolutie hebben afgeschilderd! Ik heb niets tegen die gelijkheid op voorwaarde dat ook de bedragen, die deze late adepten van dit voorrecht aan de belastinsdiensten aangeven en die ze effectief betalen, even voorbeeldig gelijk zijn.
3186. boeken: tot op hoge leeftijd kan je interessante boeken blijven lezen. De overvloed van de productie verplicht je er zelfs toe je eigen dood met tientallen jaren uit te stellen.
3187. eenzelvigheid: Maarten ‘t Hart in het VPRO-programma Zomergasten: “Het is foutief te denken dat de waarde van een mens afhangt van de hoeveelheid vrienden die hij heeft. Wie veel leest heeft noch de tijd, noch de behoefte daaraan.”
3188. lezen: iedere nieuwe ontmoeting met een medemens houdt de belofte in van het frisse, het onvoorspelbare en de bekoring van een potentiële vervulling. Al vlug merk je in je partner de verwarring, het gebrek aan diepgang, de al te kleurrijke doeken die over de donkere delen van zijn ziel zijn gespannen, de weigering om de vinger aan hete thema’s te branden, de kinderlijke bangelijkheid, de overdadige aandacht voor personen, dingen en toestanden die voor jou slechts tot de parafernalia van het leven behoren. Met de grote boeken van onze cultuur is dat echter zelden het geval.
3189. de asceet: hoewel het de droom is van iedere asceet nooit meer te eten, toch eet hij en dat op zijn minst tweemaal per dag.
3190. het ascetisch ideaal (1): Nietzsche heeft veel geschreven over de oorsprong van het ascetisch ideaal. Hoewel het in onze consumptiemaatschappij zijn publieke kracht heeft verloren, toch leeft het onderhuids voort en wacht tot een nieuwe tijdsgeest het laat opbloeien als een uitdrogende en dan plotseling bewaterde plant. Het is op lange termijn onuitroeibaar omdat het deel uitmaakt van de menselijke (zowel individuele als sociale) psychologie. Daarvoor is een nieuw absoluut ideaal nodig, een onvoorwaardelijk voor waar gehouden raamwerk van ideeën en de daarbij horende heroïsche sentimenten en de agressieve, bijna militaire neigingen van de wil, waardoor eenlingen en groepen tot grote offers bereid zijn. En dat kan alleen in een komende tijd van schaarste, grote verwarring en toenemende conflicten, als de zeer effectieve pacificator van de koopbare, onmiddellijke lustbevrediging niet meer voorhanden is.
3191. het ascetische ideaal (2): sterk ascetische figuren, zo komt het mij voor, zijn oorspronkelijk heroïsche types (erg verwant aan de Homerische helden) die zichzelf omtoveren tot een exemplarische belichaming van een reeks absolute waarden, omdat ze de strijd om het overwicht van hun ideeën niet kunnen winnen. Zo’n succesrijk gevecht vergt een langdurig volgehouden agressie tegen grote groepen mensen (en die kunnen ze op hun eentje niet opbrengen), de steun van een brede maatschappeljke organisatie (en die kunnen ze op eigen kracht niet van de grond krijgen) en een maatschappelijke voedingsbodem voor hun verabsoluteerde opvattingen (en die cognitieve grondlaag is er bij de machtigen van deze aarde meestal niet). Daarom keren ze die oorspronkeljke, naar buiten gekeerde agressie tegen zichzelf en door de meest ingenieuze vormen van ascetische scherpslijterij maken ze hun eigen persoon tot een model van hun waarheidsopvatting en van de daarbij passende moraal. Voor hun prestaties is er altijd een zeker publiek: hoewel de mensen zonder ophouden dromen over een moeiteloos geluk dat hun vanuit een of andere hemel zomaar in de handen valt, toch menen de meesten tegelijk (en niet ten onrechte!) dat alleen pijn en inspanning tot reële resultaten zullen leiden. De asceet is dan ook een stilgevallen, noodgedwongen op zichzelf teruggeplooide held, die zijn maatschappelijke zwakte (zijn onvermogen om te overtuigen door succesvolle retoriek of door groot geweld) sublimeert in de uitbouw van zijn individueel, uitermate voorbeeldig bestaan. Indien hij plotseling door een brede maatschappelijke groep omhoog wordt getild (zoals een politieke partij of een religie) is hij een bijzonder gevaarlijk man: zijn ascese is opeens niets meer dan een handzaam masker, een verkooptruuc, een louter propagandemiddel en het oorspronkelijke, daaronder smeulende geweld barst open als een zweer.
3192. het ascetische ideaal (3): zowel de Homerische held als de asceet zoekt de kortste weg naar de vervulling: via direct of indirect geweld tegen de anderen of tegen zichzelf. Daardoor redden zij de eenheid van hun innerlijke leven. Zij hanteren een ethos van strijd, waardoor zij de relatie met de anderen uiteindelijk versimpelen tot een verborgen, soms openlijk autoritair eenrichtingsverkeer. Op die manier verdwijnt ook de maatschappelijke verdeeldheid. De vorige eeuwen werden beheersd door elitaire strijdersklassen en door even hiërarchische en even combatieve religies, waardoor het model van dominantie, onderwerping, gehoorzaamheid en volgzaamheid (die samen ‘eenheid’ opleveren) diep in onze psyche werd gedrukt (als het daar al niet door de evolutie was ingestopt). De huidige consumptiemaatschappij lijkt die tendens te verzwakken. Het heroïsche ideaal, en daarmee dat van de noodzaak van voortdurende strijd, lijkt door gemakzucht en lustbevrediging gerelativeerd. Ik ben dan ook niet zo zeker of de recente kritiek op onze welvaartsmaatschappij recht doet aan haar vele positieve kwaliteiten. De schepping en de continuering van zo’n maatschappij vergt immers een menstype (op zijn minst aan de top) dat niet persé, met alle middelen naar eenheid streeft (niet in de eigen ziel en evenmin in de maatschappij), maar veeleer de pluriformiteit en de veelvoudigheid op allerlei manieren omarmt en zelfs tot een deugd verheft. En dat is een antidotum tegen geweld.
3193. een nieuwe deugd: er moet een naam worden uitgevonden voor de vaardigheid van een mens die de pluriformiteit boven de uniformiteit, de verdeeldheid boven de eenheid, de feitelijke gelaagdheid boven het ingebeelde uit-een-stuk-zijn verkiest en daarmee vruchtbaar weet om te gaan.
3194. Nietzsche: leefde hij de dag van vandaag dan was zijn Bovenman (in zijn tijd waren onverbiddellijke, angstaanjagende figuren zoals de Homerische held of Napoleon daarvoor een model) wellicht een van ijzeren hebzucht voorziene bankier, een stalen neoliberaal (met zelfs niet één filosofische pauze tussen zijn roofpartijen door). Zo’n Bovenman van de onbarmhartige Beurs, zo’n hero van het met alle machtsmiddelen en desnoods met bloed veroverde geld, zo volledig trouw aan de harde werkelijkheden van de aarde, zo fanatiek binnenwerelds dat hij niet wil weten van om het even welk cultureel ideaal. Ook in zijn eigen tijd had Nietzsche blijkbaar niet door dat vele van zijn helden, gesteld dat ze zijn werk kenden, het volstrekt irrelevant zouden verklaren.
3195. intellectuelen (1): de eindnegentiende-eeuwse Dreyfusards presenteerden zichzelf als de kampioenen van de Rede en de Verlichting. Het is merkwaardig dat een aantal van hen mediums consulteerden om de waarheid achter de zogenaamde samenzwering tegen Dreyfus bloot te leggen. Tegelijk droeg de anti-Dreyfusard en antisemitische ideoloog Edouard Drumont op ieder ogenblik een magische plantenwortel in zijn zak omdat hij ervan overtuigd was dat de Joden, de vrijmetselaars en de Dreyfusards diabolische machten bezaten.
3196. intellectuelen (2): de term ‘intellectueel’ werd gesmeed door Maurice Barrès, romanschrijver, dichter, pamfletist en obsessief rechtse bezieler van de Action Française. Die term had voor hem een sterk negatieve gevoelswaarde, die door zijn tegenstanders (zoals E. Zola) al spoedig als een geuzennaam werd gehanteerd. Eigenaardig genoeg was deze demagogische nationalist zelf een overduidelijk specimen van de intellectuele klasse. Misschien is het zo dat alle demagogen, en zeker de rechtse, hun innerlijke conflicten en hun zelfhaat sublimeren door hun geweldadige retoriek en hun agressieve actie.
3197. gelaagdheid van toestanden: geen enkele toestand kan naar waarheid worden gevat in wit of zwart, maar slechts in oneindige variaties van grijs. Hetzelfde geldt voor onze innerlijke roerselen, voor de beweegredenen van onze handelingen, de motieven van de anderen en en zelfs voor de dingen. Toch hebben wij een onuitroeibaar verlangen aan die complexiteit te ontsnappen: daarom versimpelen we de verschijnselen en schrijven ze een duidelijke ‘essentie’ toe, een makkelijk waarneembaar ‘wezen’, waardoor wij ze zonder al te veel moeite onmiddellijk kunnen kennen en denken ze te kunnen beheersen.
3198. de illusie van de maakbaarheid: op een affiche in Brussel las ik deze treffendé zin: “Het gras schiet helaas weer op zonder officiële toestemming.”
3199. Slavoj Zizek: de gevaarlijkste filosoof van het Westen, de laatste overtuigde communist. Hoewel hij verward denkt en zich beweegt in een weinig doorzichtig, braambos van sociologische, culturalistische, psychologische en filosofische opvattingen probeert hij naar best vermogen de waarheid te plukken op een daarvoor geschikt terrein : de financiële, de industriële en de politieke macht en de (ideologische) manieren waarop die hun wreedaardige werkzaamheden coördineren en camoufleren.
31200. de puberteit van de reflectie: toen tuimelde zijn jonge geest voor het eerst tussen de begrippen, een onvermijdelijke zondeval, maar ook een mogelijkheid méér.