Het precieze gebruik (4681 - 4700)

Een verheldering van belangrijke begrippen met raadgevingen van de auteur voor hun juiste gebruik (4681 – 4700)

4681. gemengde gevoelens: Béatrice Delvaux (werkzaam bij Le Soir): “Zelf zijn we niet zo trots op onze nieuwe regering. We zijn blij dat de crisis eindelijk voorbij is, maar dat is meer het gevolg van fysieke en mentale vermoeidheid en niet zozeer van uitgelatenheid over het resultaat. We zijn opgelucht dat we terugkeren naar de normaliteit, maar tegelijk verrast dat het zover is. Een bizar moment, want we weten allemaal heel goed hoe precair het is, het mirakel dat zo los aan elkaar hangt en het elk moment kan begeven. We hebben de meubelen gered, maar alles moet nog gebeuren.”

4682. de media: we moeten voortdurend op onze hoede zijn, zoniet raakt ons gezonde verstand diepgaand en blijvend behekst door de begrippen en de ideeën waarmee de media de wereld, de maatschappij en onze medemensen omtoveren tot volstrekt doorzichtige en daardoor door en door betrouwbare realia uit een overigens in haar geheel goedwillende werkelijkheid.

4683. arrogante wetenschappers: Robert Winston (wereldberoemd fertiliteitsexpert en het bekende gezicht van talloze wetenschapsreeksen op de BBC, zie foto): “De wetenschap doet veel goeds. Maar er is ook een keerzijde. Met een mes kan je fantastische dingen doen, maar je kunt er ook iemand mee vermoorden. Het probleem is dat wetenschappers veel te arrogant zijn om dat te bekennen, of om toe te geven dat ze niet de absolute waarheid in pacht hebben (of ooit zullen hebben), dat ze niet altijd zo objectief werken als ze beweren en zich door hun emoties laten leiden bij wat ze waarnemen onder de microscoop. Het belang van een ontdekking wordt ook altijd overdreven en dat is gevaarlijk”.

4684. het Higgs-boson deeltje: misschien wordt het ooit gevonden , maar al bestaat het voorlopig alleen hypothetisch het is al goddelijk verklaard en dat door precies die luitjes die geregeld afgeven op de religie als een hinderpaal voor de ontwikkeling van de wetenschap.

4685. religie versus wetenschap: nog eens Robert Winston: “Het is niet goed te praten dat velen in de VS de evolutietheorie uit de lessen biologie willen bannen. Maar ik denk niet dat je daar iets kan aan doen door een arrogant boek te schrijven waarin je de gelovigen uitscheldt voor debielen, zoals Dawkins gedaan heeft. Zo polariseer je de discussie alleen maar. Dawkins heeft het over de wetenschap alsof zij de waarheid zou zijn, maar dat is niet het geval. De wetenschap is niet de waarheid, omdat die niet bestaat. Het is een versie van de waarheid, een heel belangrijke, een die ik door dik en dun zal steunen en uitdragen, maar het is ook belangrijk te beseffen dat er in een mensenleven meer is dan dat”.

4686. Dawkins: nog een laatste keer Robert Winston: “Het probleem is dat de mensen niet houden van onzekerheid. Vandaar Dawkins’ arrogantie – tegelijk ook de reden voor zijn succes. Hij wil zekerheid leveren in een onzekere wereld, want religie en wetenschap zijn manieren om met onzekerheid om te springen? Maar één ding is zeker: onzekerheid is beter dan zekerheid, want wie zeker is over de waarheid te beschikken is een gevaar voor de medemens.”

4687. de waarheid: elke claim op de bredere waarheid is een claim op onweerlegbaarheid en daarom uiteindelijk op een persoonlijke of collectieve voorkeurspositie.

4688. het geloof: wie het geloof verliest hoeft niet dringend op zoek naar een ander (de wetenschap, het vaderland, de consumptie, de roem, de vrouwen, de glorieuze toekomst), maar behoort na te denken over de vraag hoe hij zonder zekerheid over de bredere contexten van zijn bestaan voor een tijdje daarin een huis kan bouwen.

4689. metafysische onzekerheid: is alleen een drama voor degene die tot zopas aan haar tegendeel verslaafd was en nu moet afkicken.

4690. eigenaardig rechts: Youp van ’t Hek: “Ik vind niet dat ik mijn mond moet houden omdat ik rijk ben, wat rechts vaak roept.” Alleen de arme rechtsen kregen blijkbaar door een of andere beschikking van het lot het recht op het woord. Maar als je arm bent mag je zoal niks zeggen, want je weet niets en je bent compleet irrelevant.

4691. de laatste neologismen: onze hedendaagse kakeldemocratie; Youpmoe worden; onze arcadische paranoia (een term van Stefan Hertmans: de voortdurende vrees dat we niet in een onaantastbaar paradijs leven).

4692. Weveriana: de filosofe Alicja Gescinska (Pools, Gents en scherp) in DS Weekblad: “Ik heb er eerlijk gezegd een probleem mee dat Bart De Wever een vaste column heeft in De Standaard. Hij is een politieke leider en je kunt je afvragen of die wel zo’n forum moet krijgen in een kwaliteitsmedium. Kan het wel dat politici hun mening zonder tegengas kunnen ventileren in de krant? Ik vind dat de media zich juist moeten kunnen afzetten tégen politieke leiders. Als politici deel uitmaken van de pers, kan dat tot ongezonde toestanden leiden”.

4693. paranoia: als zelfs het woordje ‘als’ van de voorwaardelijke wijs al angst aanjaagt. Het heeft iets bedreigends.

4694. als het kleine ik van het toneel is verdwenen: Stefan Hertmans in De Morgen: “Met de spectaculaire toename van onze rationaliteit, onze emancipatie en onze drang naar totale zelfbeschikking is die paradijsneurose allesbehalve genuanceerd geraakt. Integendeel, we zijn er sinds de hoge vlucht van techniek en wetenschap heilig van overtuigd dat we alles kunnen controleren en dat Arcadia dichterbij is dan ooit. Hoe meer we dit Arcadia binnen handbereik wanen, hoe angstiger we worden (…). Agressie uitbannen kan men politiek wel willen sturen, maar dat betekent alleen maar wat de profeten van de vrije wereld nu net niet willen horen: dat we nog meer socialisatie nodig hebben, nog meer structuur, nog meer voorzieningen, nog meer solidariteit, nog meer sociale controle, nog meer geduld en nog meer geloof in de heelbaarheid van de mens. En dat is niet alleen onbetaalbaar en onhaalbaar, het staat bovendien haaks op onze westerse drang naar vrijheid en zelfbeschikking. Kortom: een geval als Amrani (de massamoordenaar van Luik) laat ons vooral weer eens duidelijk voelen hoezeer we in de knoop liggen met onze basisverwachtingen ten opzichte van de samenleving: laat ons allen uiterst vrij, maar bescherm ons allen tegen elk gevaar. Het rouwen over deze beschavingsparadox is het enige wat ons daarbij nog enig gevoel van morele integriteit kan verschaffen. Het is niet veel meer dan een troostprijs, maar een die we zorgvuldig moeten blijven bekloppen en betasten op zijn werkzaamheid, zijn onmogelijkheid, zijn onvermijdelijke ontoereikendheid”.

4695. proportionaliteit : wie Hertmans’ opmerkingen leest beseft hoezeer de Engelse filosoof Isaiah Berlin het bij het rechte eind had. Zelfs de basiswaarden van onze cultuur (zoals veiligheid en vrijheid, maatschappelijke sturing en persoonlijke creativiteit) kunnen in absolute zin onmogelijk op één noemer worden gebracht. En als we dan toch proberen ze enigszins bij elkaar te doen passen hangt veel af van de proportionaliteit van onze pogingen, zodat we, als we moeilijk verzoenbare waarden willen bereiken, niet allemaal als neuroten moeten gaan leven.

4696. de kerk kan opnieuw beginnen: nu de Vlaamse kerk (zoals voorheen de Nederlandse) de pedoslachtoffers gaat uitbetalen meent ze daarmee bij de publieke opinie een wit voetje te halen. Dit is onterecht. Eerst moeten de bisschoppen nog voor de rechter en voor hun misdadig stilzwijgen tot een flinke straf worden veroordeeld. Vervolgens moet een kerkbelasting naar Duits model worden ingevoerd en de bestaande staatstoelagen aan de religies afgeschaft.

4697. participatie: meestal is er slechts sprake van pseudoparticipatie. U kent het wel, u hebt recht van inspraak in uw school, bedrijf of stad tot op het moment dat u de structuren of de expertise zelf bevraagt. Dan wordt u irrationaliteit of extremisme verweten.

4698.de markt en haar technocratische duiders: Thomas Decreus (filosoof aan de KU Leuven) in een schitterend essay op de site dewereldmorgen.be: “De markten kennen geen representanten maar enkel duiders: zelfverklaarde of door de media opgevoerde experts die het irrationele rationeel trachten te maken, die uitleg geven, maar zelden tot nooit positie innemen; die bij hoog en bij laag beweren politiek neutraal te zijn, maar nooit schijnen te beseffen dat neutraliteit altijd een bepaald belang dient – meestal het heersende. Die duiders en experts – de Ivan Van De Clooten van deze wereld - vormen de schakel tussen markt en politiek. De politiek baseert zich op de analyses van de duiders en zo bepalen die duiders rechtstreeks of onrechtstreeks het beleid én de teneur van de publieke opinie. Meer nog, in landen als Italië en Griekenland hebben die experts uiteindelijk ook politieke functies opgenomen. Zij pretenderen slechts uit te voeren wat de markten van hen verwachten en worden op die manier politici die zichzelf niet meer als politici beschouwen. Het is de dood van de (democratische) politiek. Want net door het feit dat de markt geen representanten kent maar enkel duiders, is er ook moeilijk contestatie mogelijk tegenover de markt. De macht is immers niet langer zichtbaar, niet langer te lokaliseren en daardoor des te moeilijker te contesteren (…). In plaats van het democratisch regime dat gekenmerkt wordt door het principe van volkssoevereiniteit, zien we in het kielzog van de opkomst van het principe van marktsoevereiniteit de contouren van een nieuw soort politiek regime opdoemen: het techno-totalitarisme. In het techno-totalitarisme is de expert de centrale figuur. Hij staat boven het volk, boven de politiek en boven iedere vorm van kritiek. Zijn visie is immers gebaseerd op harde, positiefwetenschappelijke beginselen die niet voor kritiek vatbaar zijn omdat iedere kritiek beschouwd wordt als een aanval op de wetenschap zelf (zei iemand patattenveld?).

4699. de perfide rol van het positivistische wetenschapsideaal in het nieuwe techno-totalitarisme: nog eens Thomas Decreus in hetzelfde essay: “De hegemonie van het positiefwetenschappelijke leidt ertoe dat expertise de nieuwe basis voor legitimiteit vormt. Participatieve structuren of democratische organisatievormen worden ondergeschikt aan een management- en expertiselogica. Kwantiteit wordt een synoniem voor kwaliteit. Inspraak wordt een veredelde vorm van enquêtering, vervolgens worden enquêtes verwerkt tot statistieken die zogenaamde objectieve spiegels zijn van de samenleving of bepaalde regionen ervan. Op basis van dergelijke ‘objectieve’ spiegels wordt het beleid bepaald. Wat daarbij vergeten wordt, is natuurlijk dat expertise geen synoniem is van ‘goed bestuur’ en dat ‘goed bestuur’ op zijn beurt geen synoniem is van participatie”.

4700. een markante tegenstelling: op zondagavond 17 december zag ik op de kijkbuis achtereenvolgens een heruitgezonden interview van Jeremy Paxman met de op het moment van opname al doodzieke Cristopher Hitchens (ik noem hem altijd Dawkins’ executioner) en een even interessant dieptegesprek met de Duitse theoloog en psychoanalyticus Drewermann. Beiden zijn op hun eigen manier vurig antikerkelijk, de ene in een streng ideële, de tweede in een veel ruimere, veel menselijkere modus. De eerste heeft gelijk, de tweede zal het ook krijgen.