woensdag 3 juni 2009

De kloof


De vervreemding van de burger in de democratie

Tegenover de democratische staat staat de gemiddelde mens machteloos. Hoe zou zijn stem kunnen worden gehoord? Hoe zou hij ook maar een greintje invloed kunnen uitoefenen? Toch is het diezelfde burger die op bijna alle levensterreinen van de staat regulering en bescherming tegen allerlei vormen van anarchie, tegenslag en ongelijkheid verwacht en dat in steeds toenemende mate. Maar hoe krachtiger de staat hoe machtelozer de onderdaan.

Is er een oplossing voor die vervreemding? Ten tijde van de Verlichting verwachtte men nog veel van het onderwijs, dat de mensen bewust zou maken en politiek verantwoordelijk, tot in hun concrete daden toe. Intussen is gebleken hoezeer dit een illusie was. De mensen begrijpen maar halvelings de aard van de complexe en door allerlei belangengroepen gemanipuleerde realiteit waarin ze nochtans waarnemen, denken en werken. Ze hebben ondertussen zoveel verworven aan rechten, bezit en bestaansmogelijkheden dat hun angst voor de verstoring van deze gelukkige toestand voortdurend toeneemt zodat ze met een nog grotere nadruk de staat ter hulp roepen. En weerom groeit hun machteloosheid tegenover een staatsapparaat dat onderhuidse, zorgvuldig verborgen gehouden relaties onderhoudt met andere elitaire machtsgroepen.

Sommigen verhopen veel van een toenemende participatie van de burger in het zogenaamde middenveld, dat intermedieert tussen de staat en zijn bevolking. Dat moge voor een belangrijk stuk waar zijn, toch blijft het zo dat de belangrijkse middenveldinstanties op hun beurt al lang door de politiek zijn bezet. Het zijn meestaal top-down organisaties waarvan de leiding met 'boven' confereert en slechts met ledenbladen naar 'onder' communiceert.

Misschien komt er ooit een ascetische elite die bereid is haar eigen voordelen in te perken ten voordele van het algemeen belang. Dan krijgen woorden als 'inzet voor anderen', 'leiding geven' en 'de verantwoordelijkheid opnemen' opnieuw de ouderwetse betekenis die ze in onze neo-liberale omgeving hebben verloren. Maar ik vrees dat ook dit een wensdroom is.

1 opmerking:

  1. Ik denk dat een 'ascetische elite' wensdenken is. Het enige waar je als burger op mag hopen is dat er in onze democratie voldoende controlemechanismen worden ingebouwd om deze 'elite' op de vingers te kijken en zo nodig op de vingers te tikken. Meer moet dat niet zijn.
    Kijk maar wat de Engelse elite nu weer heeft uitgestoken. Maar toch verkies ik hier te leven dan in eender welke 'verlichte' dictatuur.

    BeantwoordenVerwijderen